Bütün yenilikləri Facebook səhifənizdə izləyin. Yalnız "Bəyənirəm" edin.

15:12 - 18.06.2019  
PLAGİARİZM, YOXSA KOMPİLYASİYA - Mənbələrə sitat verməyən kompilyator tipik plagiatordur
Tarix: 11-06-2019, 17:00 | Bölmə: Xəbərlər » Ölkə içi

İdris Abbasov

PLAGİARİZM, YOXSA KOMPİLYASİYA - Mənbələrə sitat verməyən kompilyator tipik plagiatordurPlagiat ədəbi fəaliyyətin çirkli, rəzil, təhlükəli və dağıdıcı formasıdır. Plagiatla məşğul olan şəxs mətn istinadlarının istifadəsinə aid əsas qaydaları pozur. Bu ədəbi oğrular başqasının sözlərini, yaxud fikirlərini özlərinki kimi mənimsəməyə cəhd edərək faydasız oğurluq fəaliyyəti ilə məşğul olurlarlar. Bill Marş Elmi məqalə müəllifləri üçün sorğu kitabına istinadən plagiarizmin mənasını izah edir. Plagiatlıq latınca plagiarius sözündən olub başqasının intellektual mülkiyyətinin qanunsuz qəsbini ehtiva edən "dələduzluq forması” kimi xarakterizə olunur. Aleksandr Lindey plagium sözünün Roma hüququnda "kölə oğurluğu”, yaxud "saxlamaq və ya satmaq məqsədilə adam oğurluğu” (insan alveri) mənasını verdiyini deyir. Bir çox mənbələr təsbit edir ki, latınca plagiarius sözünü "ədəbi oğurluq” mənasında ilk dəfə eramızın 1-ci əsrində Roma şairi Markus Valerius Martialis (Mark Valeri Marsial) işlədib. Deməli, plagiatçı aldatma yolu ilə başqasına məxsus ədəbi kontenti (möhtəvanı) oğurlayana deyilir. Zorakılıq yolu ilə başqasının intellektual mülkiyyətini talayan kəslər "öz allahsız həyat tərzinə görə” cəzalandırılmalıdırlar.

Latın dilindəki plagium (lat.plagium – qul halına salma, baş¬qasının qulunu oğurlama, hətta uşaq oğurluğu və s.) sözündən olan plagiat termini ingilis dilində plagiarism, italyan dilində plagio, fransız, alman və azərbaycan dillərində plagiat kimi ifadə olunur. Bəzi ölkə qanunvericiliyində müəllif hüquqlarının pozulması (plagiatlıq) oğurluq cinayəti ilə eyniləşdirilir. Bu baxımdan cə¬zanın müəyyənləşdirilməsi və hər iki cinayət halının bərabərləş¬diril¬mə¬si ətrafında müzakirələr gedir.

Plagiarizm, daha çox, müəllifə qarşı törədilmiş cinayət, müəllif hüququna qəsd kimi qiymətləndirilir.

Plagiarizm çox vaxt fərqli adlarla göstərilir, məsələn: əmanətə xəyanət, qüsurlu sitat, müəllif hüququna qəsd, ədəbi oğurluq, imitasiya, dələduzluq, intihal və s.

Ənənəvi müəlliflik dəyərlərinə və müəllifə bağlı iqtisadi dəyərlərə təhdid kimi təsvir olunan plagiarizm bəziləri üçün əbədi problem yaradır. Çünki o, plagiatçının oğurlamasına baxmayaraq, mülkiyyət, sahiblik, konvensiya, qanun, təhsil, texnologiya, daha geniş mənada, sosial və etik kodekslər haqqında məsələləri gündəmə gətirir. Ədəbi sui-stifadənin bu konkret növünü müəyyənləşdirmək, aşkara çıxarmaq, qarşısını almaq və müvafiq cəza tətbiq etmək üçün bir sıra üsullara (hüquqi, etik, estetik və s.) müraciət etmək lazımdır.

Əski yazarlar plagiarizmin bir çox nümunələrini göstərməklə onun etik və əxlaqi tərəfləri ilə də maraqlanırdılar. Eramızdan əvvəl 1-ci əsrdə qədim Roma arxitektoru M.Vitruvi (Marcus Vitruvis Pollio) ədəbi oğruları mühakimə edirdi. O, vaxtilə plagiarizmlə məşğul olduqları üçün ölüm cəzasına məhkum edilmiş keçmiş müəllifləri xatırladırdı. Belə ki, başqalarının əsərlərinin üzünü köçürüb öz adlarına nəşr etdirən şəxslərin mühakiməsi qaçılmazdır.

Müasir leqal sistemlərdə plagiarizm və intellektual mülkiyyət məfhumları çox vaxt üst-üstə düşsələr də, tamamilə sinonim kateqoriyalar deyildirlər.

Paris Sorbon Universitetinin professoru, doktor Berna Löqra (Bernard Legras) plagiarizm haqqında apardığı tədqiqatlarında "plagiator”un "oğru” (yun.κλέπης – klepis), "plagiat”ın isə oğurluq (yun.κλοπή – klopi) ” olduğunu təsbit edir.

Rolan dö Şodönenin "Lüğəti”ndə kompilyasiyaya paradoksal yanaşmanın müasir nümunəsini görürük: Kompilyator az tanınan, yaxud unudulmuş mənbələrdən fikirləri, anlayışları və faktları tapır, onları bir-birilə qarşılaşdırır, seçir və həmin biliklərin daha geniş oxucu kütləsinə çatmasını təmin edir. Əlbəttə, kompilyator bu prosesdə mənbələrə sitat vermirsə, artıq kompilyator olmaqdan çıxıb tipik plagiatçıya çevrilir.

Dünyada elmi etika deyilən bir şey vardır. Hətta 1997-ci ildə Böyük Britaniyada təsis olunmuş Elmi nəşrlərin Etikası üzrə Komitə (COPE — Committee on Publication Ethics) fəaliyyət göstərir.

Ölkəmizdə isə intellektual mülkiyyətin qorunması ilə Azərbaycan Respublikası Əqli Mülkiyyət Agentliyi məşğul olur.

Belə qənaətə gəlinir ki, el¬mi işin imitasiyası olan plagiarizmin nəinki elmə zərrə qədər faydası yoxdur, hətta o, sağlam elmi rəqabət mühitini öldürür, dövlətin elm potensialını zədələyir, ümumiyyətlə, insan cəmiyyətinin inkişafına mane olur. Ona görə də, plagiatlığa qarşı mübarizə elmin özünün mövcudluğu və bəşəriyyətin gələcəyi naminə mübarizədir. Bu sinsimiş "virus”a qarşı mübarizə aparmaq hər kəsin insanlıq borcudur.

Xəbər 579 dəfə oxunub






Oxşar xəbərlər

Sabiq nazir ölkədən 14 milyon dolları NECƏ ÇIXARDI?
Makron Zelenski ilə razılaşdı: Putinlə görüş olacaq
Elçibəyin ailəsi Birinci vitse-prezidentə təşəkkür edib
VERGİLƏRİN SƏRTLƏŞƏN ÜZÜ… – Sahibkarların qorxusu əsaslıdırmı?
Saakaşvilidən Kiyev şəhəri ilə bağlı inanılmaz təklif
Aİ ayrı ölkələr üçün vizasız rejimi dayandıra bilər
Dünya çempionumuz yeni qurum yaratdı
Ağstafada qətliam qan davasıymış
Sabirabadda otyandıran manyak peyda olub
Türkiyə-ABŞ ziddiyyətinin əsas səbəbi iddia olundu
Eldar Sabiroğlu oğlundan imtina edib?
Qobu qəsəbəsində iki qardaş qonşular tərəfindən döyülüb
Sabirin büstü bu abırda - Cəlilabadda etiraz + FOTO
Qumarda borc aldığı 427 min dolları uduzdu
Gəncədə tanınmış idmançının oğlu 1 manata görə öldürüldü
Azərbaycanlı hakim UEFA-dan təyinat alıb
Kredit faizləri niyə yuxarıdır - ilginc faktlar
Dünyanın ən seksual qadını seçildi – FOTO
Qarabağda müharibə küləyi əsir - EHTİMAL
Ağstafada 8 nəfərin avtomatla güllələnməsiylə bağlı RƏSMİ AÇIQLAMA
Türkiyədə erməni dilində İLK KANAL AÇILDI: Ərdoğan da dəstəklədi - FOTO
Xırdalanda kişi 4-cü mərtəbədən yıxılıb
Türkiyə Silahlı Qüvvələri 77 PKK terrorçusunu zərərsizləşdirib
“Odlar Yurdu” Gənclər İB 7 yaşında
Tarixi debat bitdi, müzakirələr alovlandı - Video
Maykl Pompeo: ABŞ İranla müharibə istəmir
Pənah Hüseyn Surət Hüseynova od püskürdü: “... Qələt eləyir..”
“Neftçi” - “OİK-Xabarovsk” oyununun vaxtı dəyişdirilib
"AZTV"çilər Osman Nərimanoğlunu təhqir və təhdid etdi - Bu saytın fəaliyyəti qanunidirmi?
Yeni Zelandiyada güclü zəlzələ - sunami təhlükəsi var
Sakit Okeanda 6,1 bal gücündə zəlzələ olub
Azərbaycan, Rusiya və İran prezidentləri görüşəcək
NASA 2020-də Kosmosa turist yola salacaq
Ermənistanda icma başçısı güllələndi
"AXC Heydər Əliyevin təcrübəsindən istifadə edə bilmədi" - BAXCP sədri
"Bunu etsək, ermənilər Qarabağdan qaçacaq" - Rauf Arifoğlunun müsahibəsi - VİDEO
İsmayıllıda kafe yanıb
PEŞƏKARLARIN AŞAĞILANMASI… – “Belə elita ilə ölkədən əsər-əlamət qalmayacaq!”
Fuad Abbasovun səhhəti pisləşib
“Ermənilər Allahdan tələb etdi ki...”
YENİ: Azərbaycan ordusu erməniləri raketlə darmadağın etdi - VİDEO
Alim Qasımov kilsədə azan oxudu - Video
Mikayıl Cabbarov yenidən BF prezidenti seçildi
ŞOUPROBLEM! Nazilə uduzdu, yoxsa Xoşqədəm?!
Nazilə Xoşqədəmdən üzr istəməyəcəyini bəyan etdi
Bakı 5 saylı xəstəxanada rüşvət, özbaşınalıq, soyğunçuluq... - VİDEOLAR
Bugün Azərbaycanda Qurtuluş Günü qeyd edilir
Ədliyyə naziri Gəncədə vətəndaş qəbulu keçirdi
İsveçdə adaya 100 milyon kəpənək axın edib
Atəşkəs anlaşması qüvvəsini itirir - müharibə başlaya bilər
Baş nazirimiz Tacikistan Prezidenti ilə görüşüb
Həlimə Əliyevanın cənazəsi Kələkiyə göndərildi
Meray Kerinin intim görüntüləri üzə çıxdı - Video
Murad Köhnəqala azadlığa buraxıldı
Nazir jurnalistə qarşı iddiasını geri götürdü
Ədoğanın dəstəyi ilə Türkiyədə erməni telekanalı açılıb – “Luys” TV
ADAU-da Milli Qurtuluş günü ilə əlaqədar tədbir keçirilib
“Qan ver, yaşat!” Gəncə polisləri qan verdi
Oqtay Əsədov hirsləndi: Hadi müəllim, sizə də aiddir
Açıqlama: "Tankerləri ABŞ və İsrail partladıb"
Ankarada AXC-nin yaranmasının 101-ci ildönümü qeyd olunub
Ərdoğan Tacikistana səfər edib
“Yaltaq adam sonda mütləq əclaf olur…” (Şairlə Müsahibə)
ŞOK! Bakıda jurnalistin qızı və arvadı intihar etdi
Ornella Mutini həbs gözləyir
Nizami Cəfərov BDU-da kafedra müdiri seçildi
Vahid Əhmədov Lombardları sərt tənqid edib
Elçibəyin həyat yoldaşı vəfat edib - Türkiyədə
Qulaqlıqla 3 saatdan çox mahnı dinləmək olmaz
Milli Məclisdə büdcənin icrası müzakirə edilir

Bütün xəbərlər

2019 - SARI QABAN NƏLƏR VƏD EDİR?
love HƏR ŞEY "QABAN" KİMİ OLACAQ
love DEMOKRATİYAYA DOĞRU BİR AZ DA İRƏLİLƏYƏCƏYİK...
am DİNAMİK İNKİŞAFIMIZ DAVAM EDƏCƏK
lol HEÇ VECİMƏ DƏ DEYİL
tongue AZƏRBAYCANDAN BAŞ GÖTÜRÜB QAÇACAĞAM
crying TRAMP NEFTİN QİYMƏTİNİ QALDIRMAĞA NAİL OLACAQ
what QARABAĞI GERİ ALACAĞIQ
wink SƏN SAYDIĞINI SAY, GÖR Kİ, FƏLƏK NƏ SAYACAQ
recourse DOLLAR 2 MANATDAN BAHA OLACAQ
angry ACLIQ, YOXSULLUQ GƏLİR
tongue ALLAH BİLİR OLACAĞI...

«    İyun 2019    »
BeÇaÇCaCŞB
 
1
2
3
4
5
6
7
8
9
10
11
12
13
14
15
16
17
18
19
20
21
22
23
24
25
26
27
28
29
30
        Ünvan: Bakı şəhəri, Mətbuat prospekti, 529-cu məhəllə, Azərbaycan nəşriyyatı, 1-ci mərtəbə.
© Müəllif hüquqları qorunur. Məlumatdan istifadə etdikdə istinad mütləqdir. Məlumat internet səhifələrində istifadə edildikdə müvafiq keçidin qoyulması mütləqdir.
Script time: [0.61702] initstartout [0.00019] initstartin [0.00088] calstart [0.02878] calend [0.00068] topnewsend [0.00866] rsssend [0.00000] ehgend [0.06210] tagsstart [0.00513] tag-initendin [0.00000] initendout [0.00001] weathend [0.00000] end [0.51055]