Bütün yenilikləri Facebook səhifənizdə izləyin. Yalnız "Bəyənirəm" edin.

15:50 - 20.05.2018  
Azərbaycan üçün böyük TƏHLÜKƏ - Şamaxıda
Tarix: 10-02-2018, 10:30 | Bölmə: Xəbərlər » Maraqlı

Şamaxı rayonu ərazisində yanvarın 16-da püskürən Quşçu vulkanı bu gün də ərazi və ətrafda yaşayanlar üçün təhlükə mənbəyidir.

Azərbaycan üçün böyük TƏHLÜKƏ - Şamaxıda Belə ki, vulkanın püskürmə materiallarında yüksək dərəcədə konsentrasiya olunmuş mikroelementlər və ağır metallar ev heyvanlarının orqanizminə, nəticədə isə insan orqanizminə daxil olur. Bu elementlər yol verilə bilən ekoloji normanı keçdikdə bir sıra ciddi xəstəliklərin yaranmasına səbəb olur. Müşahidələr və araşdırmalar nəticəsinə görə, bor, molibden və stronsium vulkan materiallarının ifrat dərəcədə bitki və suya keçməsi heyvanlarda bir sıra endemik xəstəliklər yaradır.

Sadalanan bu maddələrin artıqlığı insan bədənində hansı problemlərə səbəb olur?

İrsiyyətə öldürücü təsiri

Mobilden - böyrəklərdə və qida məhsullarında artıq miqdarda anemiyanın, padaqranın, endemik zobun (eyni zamanda yod çatışmadıqda) oynaqların xəstəliklərinin yaranmasında, bağırsağın işinin pozulmasına səbəb olur.

Stronsium - orqanizmə izafi miqdarda stronsium daxil olduqda "stronsium raxiti” və ya "yrovsk xəstəliyi” yaranır. Stromsium-90 ilə şüalanmanın təsirindən canlı maddədə dəyişmələr baş verir: hüceyrələrin strukturu və funksiyası pozulur ki, bu da maddələr mübadiləsinin əsaslı şəkildə pozulmasına gətirib çıxarır. Bundan başqa şüalanma DNT-yə də təsir edir ki, bu da bir qayda olaraq irsiyyətə öldürücü təsir göstərir.

Bor - Bor artıqlığı olduqda bitkilərin boyu kiçik olur. İndikator bitkilər borun torpaqdakı miqdarına müxtəlif reaksiya verir. Məsələn, bor torpaqda yüksək miqdarda olduqda izen və şoran otda nəhəng bitkilər əmələ gəlir. Bor bəzi fermentlərə, həmçinin hormonlara zəiflədici təsir edir. Hər gün az dozada borat turşusu uzun müddət orqanizmə qəbul edildikdə çəkinin kəskin azalması baş verir.

Palçıqla atılan maddə ətraf aləm üçün zərərlidir

Vulkan ərazisində tədqiqat aparan Coğrafiya İnstitutunun əməkdaşı Elxan Məmmədbəyov Publika.az-a açıqlamasında bildirib ki, Quşçu vulkanı təkcə ətrafa yaydığı kimyəvi maddələrə görə zərərli deyil. Vulkan ərazidəki sürüşmə ocaqlarını da sakinlər üçün təhlükəli edir:

"Vulkan püskürəndən bir neçə gün sonra ərazidə sürüşmə aktivləşdi. Dağlıq ərazilərdə palçıq vulkanlarının güclü püskürməsi zamanı sürüşmə ocaqlarında aktivlik yaranır və sürüşmə prosesi sürətlənir. Quşçu palçıq vulkanı ərazisindəki kənddə də eyni vəziyyət müşahidə edilir. Vulkan Oructəpə deyilən dağın ətəyindədir. Vulkan və sürşümə sahələri kəndin yaxınlığındadır. Yanvarın 16-da baş verən püskürmə gurultu ilə müşahidə edilib, nəticədə güclü silkələnmə yaranmışdı. Bu da sürüşmə sahələrinə təsir edən amillərdən biridir. Silkələnmə ilə yanaşı ərazidə güclü qar yağması da sürüşməyə təsir edir. Adətən, qar suları yerə yaxşı süzüldüyünə görə sürüşmə aktivləşir”.

Mütəxəssis deyir ki, ümumi müşahidələrə görə 10-15 ildən bir vulkan sahələrində püskürmə halları təkrarlana bilir.

"Elmi tədqiqatların nəticəsinə görə, Azərbaycan seysmik aktiv zonadır. Seysmik aktivlik qeydə alınan kimi palçıq vulkanlarında da aktivləşmə müşahidə edilir. Quşçu vulkanı ilk dəfə 1913-cü ildə, sonuncu dəfə bu ilin yanvarında püskürüb. Ondan əvvəl isə 2008-ci ildə püskürmə qeydə alınıb. Lakin 1992-ci ildə vulkan püskürən zaman alovun hündürlüyü 150 metrə qədər yüksəlib”.

E.Məmmədbəyov vulkanın brekçiyasının tərkibinin kimyəvi elementlərlə zəngin olduğunu deyib:

"Bu maddələr yağış və qar sularının təsiri ilə kimyəvi elementlər digər ərazilərə yayılır. Bu zaman torpaq müxtəlif duzlar, ağır elementlərlə zənginləşdiyinə görə artıq məhsuldar bitki örtüyü məhv olur. Ərazidə həmin ekoloji şəraitə uyğun bitkilər müşahidə edilir. Vulkan kraterinin ətrafında taxıl əkənlərlə söhbət edərkən məlum oldu ki, məhsuldarlıq çox aşağıdır. Onlara da izah etdik ki, bunun səbəbi buğdanın qədim brekçiyanın üzərində əkilməsi ilə bağlıdır. Həmin ərazidəki elementlər bitkinin inkişafı yox, onun zəifləməsinə təsir edir. Bu sahədə əkilən məhsulla qidalanmaq doğru deyil. Vulkana yaxın ərazidə əkin aparmaq məqsədəuyğun hesab edilmir.

Bəzi vulkanlarda illərlə krifon fəaliyyətində olur, bu püskürmə hesab edilmir. Lakin krifon fəaliyyəti dövründə çıxan qazlar insanlar üçün təhlükəlidir. Çünki bu zaman salza adlandırılan palçıqla atılan maddə ətraf aləm üçün zərərlidir. Ona görə də palçıq vulkanları baş verən ərazidə yaşamaq məqsədəuyğun deyil”.

Mürəkkəb brekçiya torpaq qatını məhv edir

Vulkanların ekologiyaya zərəri barədə Publika.az-a danışan Coğrafiya İnstitutunun Ekocoğrafiya şöbəsinin müdiri Ənvər Əliyev palçıq vulkanlarının ətrafa ən böyük zərərinin yerin altındakı süxurları yerin üst qatına çıxartması olduğunu deyib:

"Yer səthinə çıxan brekçiyanın tərkibində müxtəlif elementlər, qazlar, mikroelementlər ola bilər. Palçıq vulkanının yerin üst qatına çıxartıdığı mürəkkəb brekçiya torpaq qatını məhv edir. Onun yayıldığı ərazidə illərlə bir ot belə, bitmir. Həmin ərazidə bitki örtüyü itə, məhv ola bilər. Brekçiya üzərində torpaq qatının əmələ gəlməsi üçün uzun illər lazımdır. Ona görə də təkcə yaşayış məntəqələri yox, əkin sahələri də palçıq vulkanlarının hökmran olduğu ərazidən kənarda yerləşməlidir. Çünki bu, məhsul verən əkini də məhv edə bilər”.

Ə.Əliyev bildirib ki, insanlar vulkana yaxın ərazidə olmaqdan çəkinməlidir:

"Vulkan qəfildən püskürdüyü halda ətrafa yayılan qazlar insanların sağlamlığı üçün təhlükə yarada, zəhərlənmə, vulkan tullantıları yanıq hallarına da səbəb ola bilər. Hətta vulkanın yer səthinə çıxartdığı maddələr arasında radioaktiv maddələrin olması da mümkündür. Bunun üçün ərazidən götürülən qalıqların laborator analizi aparılmalıdır. Ancaq ola bilər ki, vulkanın üst qatında zərərli maddələr çox 50 metr dərinliyində az olsun, ya da əksinə. Lakin vulkan qalıqları ilə zənginləşən ərazidə illər sonra torpaq qatı yaranıbsa, orada əkilən bitkilər üçün təhlükə yoxdur”.

Ə.Əliyev vulkan olan ərazidə hansı məsafəyə qədər yaşayışa icazə verilməsi ilə bağlı fikir söyləməyin çətin olduğunu deyib:

"Çünki vulkanın püskürdüyü halda yayılacağı məsafəni dəqiq demək risklidir. Ola bilər ki, bir anda püskürüb, təxmin ediləndən daha çox ərazini əhatə etsin. Buna görə də vulkana yaxın ərazidə yaşayanlar bunu nəzərə almalıdır”.

Evlər təhlükədə

Quşçu vulkanı təkcə yer səthinə çıxartdığı maddələrlə zərərli deyil. Yanvarın 16-da baş verən püskürmədən bir neçə gün sonra baş verən sürüşmənin yaratdığı fəsadlar da bunu təsdiq edir. Həmin sürüşmə zamanı 8 hektar torpaq sahəsi sürüşməyə məruz qalıb, böyük yarğanlar və çökmələr əmələ gəlib, yeraltı qrunt suları üzə çıxıb. Sürüşmə qısa vaxtda pay torpaqlarındakı əkin sahələri ilə yanaşı həyətyanı əraziləri və tikililəri əhatə edib. Sürüşmə sahəsinin eni 1500 metr, uzunluğu 180 metrdir. Yarğanların dərinliyi 2 metrə çatır.

Sürüşmə zamanı həyətyanı sahələrin hasarları, meyvə ağacları, əkin sahələri torpağın altında qalıb, evlərə və yardımçı tikililərə ziyan dəyib. Quşçu kəndində 10 evin divarında iri çatlar əmələ gəlib. Həmçinin 300 evi içməli su ilə təmin edən bulağın torpaq altında qalma təhlükəsi yaranıb. Bulağa aparan avtomobil yolu torpaq sürüşməsi nəticəsində zərər görüb. Şamaxı rayon İcra Hakimiyyətinin sürüşmə baş verən zaman yaydığı məlumatda rayon mərkəzində, eləcə də 7 kənddə baş verən torpaq sürüşməsi zamanı 400-dən çox evə ziyan dəydiyi bildirilmişdi.



Vulkanın təsiri və nəticəsi

Ekologiya və Təbii Sərvətlər Nazirliyinin geoloji planlaşdırma ekspedisiyasının rəisi Əziz QaralovPublika.az-a açıqlamasında bildirib ki, ərazidə sürüşmənin aktiv olması ilə bağlı vətəndaşların bu gün də müraciət edir:

"Lakin sürüşmə yalnız vulkanla bağlı deyil. Ərazi tektonik qırılma xəttinin üzərində yerləşir. Ona görə də illərdir daim aktiv zonadır. Təbii ki, baş verən vulkan püskürməsi sürüşməni daha da aktivləşdirir”.

Vulkanın həm brekçiyasının məhsullarının zərəri, həm də səbəb olduğu sürüşmədən sonra İcra Hakimiyyətinin qərarlarını öyrənmək istədik. Məlum oldu ki, proseslə baş memar məşğul olur, amma o, bir neçə gün əvvəl səhhəti ilə əlaqədar işindən azad edilib.

Memarlıq və tikinti şöbəsi Böyük məsləhətçi (mühəndis) Məmmədova Dilguşə bildirib ki, vulkan yalnız rayonun Quşçu kəndi ərazisi yaxınlığındadır:

"Lakin yaşayış məntəqələri vulkanın təsirindən zərər görə biləcək məsafədə deyil. Bu mənada sakinlərin həyatı üçün təhlükəli vəziyyət yoxdur”.

Vulkanın yaxınlığında əkin sahələri olan sakinlərə isə bələdiyyə torpaqlarından əlavə sahə ayrıla biləcəyini əlavə etdi.

İcra hakimiyyətinin İnformasiya təminatı və təhlil sektorundan isə bildirildi ki, bu barədə məlumat daxil olduğu halda araşdırma aparılacaq.
Xəbər 2766 dəfə oxunub






Oxşar xəbərlər

Naftalanın yeni icra başçısı kimin oğludur?
QALATASARAY Türkiyə çempionu oldu
Gəncədə iki yük avtomobili yandı
Saxta əlilliklə bağlı araşdırmalar başladı – həbslər gözlənilir
ŞOK: - Ərdoğana sui-qəsd planlaşdırılıb
Tramp həyat yoldaşının adını səhv yazıb
ULDUZ FALINIZ – 20 may
Sabah 33139 abituriyenti imtahan verəcək
Donbasda NATO-nun üç hərbçisi öldü
Nəsimi Paşayev istefa verdi
Alpinist Babur Hüseynov Astarada dəfn olunub
Xaləddin İsgəndərov işdən çıxarıldı
Ramazan ayında cinsi münasibət necə tənzimlənməlidir? - QAYDALAR
Azərbaycan nümayəndə heyəti Ankarada görüşlər keçirir
İsmayıllıya yağan dolu fəsadlar törədib
Hindistanda körpü uçdu, ölənlər var - FOTOLAR
Mahmud Abbas xəstəxanaya yerləşdirildi
Ermənilər Xocalıda şadlıq evi tikir
"Sağlam ailəmi sənə borcluyam..." - Röya
“Saakaşvili Tiflisə qiyamla qayıdır” - Gürcüstan çalxalanır
Putinlə və Paşinyan Soçidə görüşəcək
Qubada xalça oğrusu tutuldu
Düşmən mövqelərimizi atəşə tutdu
“7 rayon təklifi” güzəşt deyil: Nikolun mövqeyi isə... – Ekspert
Tiflisdə əhali küçələrdə: böyük əməliyyat - Foto
Fazil Məmmədov AGF-dən ayrıldı
12 may - ULDUZ FALI
Rövşən Lənkəranskinin “qardaşı”nın neft milyonları müsadirə edildi
"ELDARGEYT" generalları nə vaxt rütbədən məhrum ediləcək?
"Real" Levandovskinin transferindən imtina etdi
Şəmkirdə balıq istehsalı və emalı müəssisəsi yaradılır
Şirməmməd Hüseynovun qızına yüksək vəzifə verildi - SƏRƏNCAM
Ermənilər “Komsomolski pravda”nın redaksiyasına hücum edib
ABŞ-ın İran sanksiyaları bizə qazanc gətirir (açıqlama)
Bakıda zavod işçiləri aksiya keçirdi: – VİDEO
Ziya Məmmədov HİCRƏT edəcək?!
Kürəkən onunla sevişmək istəyən qayınanasını boğaraq öldürüb
Prezident Bakıda otel açılışında iştirak edib
Ebru Gündeş 200 min dollar xərclədi
Ayaz Mütəllibovun sabiq mətbuat katibi şikayətini geri çəkdi
“Qaqaş” ləqəbli narkotacir tutuldu – FOTO
“AZAL-ın borcu 1 milyarda çatıb” - RƏHBƏRİNİN AİLƏ BİZNESİ İSƏ ÇİÇƏKLƏNİR!
“Üçüncü dünya müharibəsi olmayacaq.”–Bəşər Əsəd
“Mən o dəhşətli günləri yaxşı xatırlayıram…” – İlham Əliyev
Lalə Məmmədova: “Həmkarlarımın intim videolarını …”
MM Heydər Əliyevin 95 illiyi ilə bağlı xüsusi iclas keçirdi
Gömrükçü general ev dustağı edildi – şok gəlişmə
Bürc nə deyir? – 11 may
Mehriban Əliyeva 3 nəfəri təltif edib
Nigeriyalı diplomat Sudanda öldürüldü
Aslan İsmayılov Eldar Əzizovu təhqir etdi - "ailəsinə sahib durmağa ağlı çatmayan"..
Məşhur alimin evtanaziya ilə ölümü - 104 YAŞINDA
XİN rəsmisi Paşinyana CAVAB verdi
Pensiya məbləğinin hesablanmasındakı nöqsanlar olub
Əli Əhmədov və Hadı Rəcəbli toyda rəqs etdi - VİDEO
Paşinyan diqtə etdi - 2 məmur işdən getdi
DTX-nın tutduğu baş redaktor məhkəmə zalından azadlığa buraxıldı - Hökm
Vladimir Putin: “Heydər Əliyev əsl lider olub”
Pandalar kütləvi şəkildə qırılır
Bakıda daha bir zorlanma xəbəri - İnternat məktəbində
Daşkəsəndə ana özünü və 6 aylıq uşağını yandırdı
Oqtay Şirəliyev baş həkimi işdən çıxartdı
Rauf Talışinski "Qurd qapısı" qəbirstanlığında dəfn olundu
Kəmaləddin Heydərovun Göygöldəki üzüm bağına xəstəlik yayılıb
Eldar Mahmudovun qızı UDUZDU – Qətnamə ləğv olundu
Qobustan sakini yanıq xəsarəti alıb
Qızıl 2 dollara yaxın bahalaşıb
Hesablama Palatası Milli Məclisdə hesabat verəcək
Kim Çen In Trampla görüşü müsbət dəyərləndirib
Bürclər – 10 may

Bütün xəbərlər

2018-SARI İT BİZƏ NƏLƏR VƏD EDİR?
love HƏR ŞEY "İT" KİMİ OLACAQ
am DİNAMİK İNKİŞAFIMIZ DAVAM EDƏCƏK
lol HEÇ VECİMƏ DƏ DEYİL
tongue AZƏRBAYCANDAN BAŞ GÖTÜRÜB QAÇACAĞAM
crying TRAMP NEFTİN QİYMƏTİNİ QALDIRMAĞA NAİL OLACAQ
what QARABAĞI GERİ ALACAĞIQ
wink SƏN SAYDIĞINI SAY, GÖR Kİ, FƏLƏK NƏ SAYACAQ
recourse DOLLAR 2 MANATDAN BAHA OLACAQ
angry ACLIQ, YOXSULLUQ GƏLİR
tongue ALLAH BİLİR OLACAĞI...

«    May 2018    »
BeÇaÇCaCŞB
 
1
2
3
4
5
6
7
8
9
10
11
12
13
14
15
16
17
18
19
20
21
22
23
24
25
26
27
28
29
30
31
 
        Ünvan: Bakı şəhəri, Mətbuat prospekti, 529-cu məhəllə, Azərbaycan nəşriyyatı, 1-ci mərtəbə.
© Müəllif hüquqları qorunur. Məlumatdan istifadə etdikdə istinad mütləqdir. Məlumat internet səhifələrində istifadə edildikdə müvafiq keçidin qoyulması mütləqdir.
Script time: [0.16395] initstartout [0.00017] initstartin [0.00089] calstart [0.01035] calend [0.00064] topnewsend [0.00356] rsssend [0.00000] ehgend [0.04855] tagsstart [0.00047] tag-initendin [0.00000] initendout [0.00001] weathend [0.00000] end [0.09926]