Bütün yenilikləri Facebook səhifənizdə izləyin. Yalnız "Bəyənirəm" edin.

06:18 - 22.10.2019  
Dünya qlobal böhrana sürüklənir
Tarix: 12-10-2019, 22:25 | Bölmə: Xəbərlər » İqtisadiyyat

Qırılma nöqtəsi bu dəfə də ABŞ olacaq, yoxsa...

Dünya qlobal böhrana sürüklənir

 

 

2019-cu ilin başa çatmasına iki ay yarım qalıb. Beynəlxalq təşkilatların, analitik mərkəzlərin dünya iqtisadiyyatına dair proqnozları getdikcə bədbinləşməkdədir. Artıq ilin əvvəlindən bəri dünyada iqtisadi artımla bağlı əksər proqnozlarda azalmaya doğru ciddi dəyişikliklər edilib. Bunların fonunda bütün dünyada biznes yeni qlobal böhran gözləntisinə məhkum olunmuş vəziyyətdədir.

Məsələ burasındadır ki, növbəti böhranın başlanma vaxtına dair proqnozların əksəriyyətində 2020-2021-ci illər qeyd edilir. Bunun isə əsas səbəbi ABŞ-da baş verən böhranlar tsiklidir. Belə ki, son yarım ildə bu ölkədə qısamüddətli istiqrazlar  hökumət və şirkətlərə uzunmüddətli borc kağızlarının buraxılmasından daha baha başa gəlir. Müşahidələr göstərir ki, son 50-60 ildə hər dəfə belə vəziyyət yarandığı zaman ABŞ-da iqtisadi tənəzzül başlayır. Bu zaman tənəzzül indikator meydana gələndən minimum 9, maksimum 20 ay sonra qeydə alınır. Bu indikator əsasında aparılan hesablamalara əsasən ABŞ-da iqtisadi tənəzzülün, onun ardınca isə bütün dünyanı əhatə edəcək böhranın başlanması müddəti olaraq 2020-ci il proqnozlaşdırılır. Düzdür, heç də hamı bu hesablamanı mütləq həqiqət kimi qəbul etmir: dünya iqtisadiyyatı elə vəziyyətdədir ki, qırılma nöqtəsinin məhz hara, hansı sektor olacağını proqnozlaşdırmaq qeyri-mümkün hala gəlib. Gözlənilən böhranla bağlı müzakirələri dünya iqtisadiyyatının artım tempində qeydə alınan zəifləmə daha da gücləndirir.

Hazırda dünya iqtisadiyyatı üçün əsas təhdid qismində ABŞ-Çin ticarət savaşı çıxış edir. Bu ölkələr arasında iqtisadi münasibətlərin tez-tez dəyişməsi bütün dünyada qeyri-müəyyənlik yaradır. Qeyri-müəyyənlik isə biznes üçün ən ciddi problem deməkdir: heç bir plan qurmaq, biznesin genişləndirilməsi üçün ciddi addımların atılması mümkün olmur. Nəticədə yeni layihələrin icrasına başlanmır, yeni iş yerləri yaradılmır, yeni dəyər əldə olunmur, iqtisadiyyatın artım sürəti zəifləyir. Bu isə zəncirvari prosesə çevrilərək xammal bazarlarında tələbatın, müvafiq olaraq onların istehsalçısı olan şirkətlərin və ölkələrin gəlirlərinin azalması, son nəticədə iqtisadiyyata kapital qoyuluşlarının aşağı düşməsinə səbəb olur. 2018-ci ildən başlayan ABŞ-Çin ticarət savaşı artıq dünya iqtisadiyyatında ümumi azalmanın meydana çıxmasına səbəb olub. Dünya ticarəti 2008-2009-cu illərin maliyyə böhranından bəri ilk dəfədir ki, ardıcıl 3 rübdə azalma nümayiş etdirir. Bu azalma birinci rübdə 1,4 faiz, ikinci rübdə isə 0,7 faiz olub, hazırda da davam edir. İstehsalda biznes aktivliyi(PMI) son 7 ilin, ümumi iqtisadiyyatda isə son 3 ilin ən aşağı həddindədir.

Beynəlxalq Valyuta Fondunun hesablamalarına görə, iki nəhəng iqtisadiyyatın toqquşması 2020-ci ildə qlobal ÜDM-in 700 milyard dollara qədər azalmasına gətirib çıxaracaq.

Real göstəricilərlə yanaşı, müxtəlif beynəlxalq qurumların, analitik mərkəzlərin dünya iqtisadiyyatına dair proqnozlarında azalma baş verir.

Dünya Bankı qlobal iqtisadi artımın həm bu il, həm də gələn il daha az artacağı qənaətindədir. Beynəlxalq ticarət fəaliyyətinin səngidiyi, qlobal ticarət gərginliyinin artdığı və bəzi böyük inkişaf etmiş iqtisadiyyatların bazar təzyiqi ilə qarşı-qarşıya qaldığını bildirən qurum qeyd edir ki,  xarici tələbdəki azalma, artan borc xərcləri və davam edən siyasi qeyri-müəyyənliklər inkişaf etmiş iqtisadiyyatlarda artım üzərində təzyiq yaratmağa davam edəcək.

Qlobal iqtisadi artıma dair proqnozlarını Beynəlxalq Valyuta Fondu (IMF) da azaldıb. Bu qurum da iqtisadi artıma ən ciddi təhdid kimi ABŞ-Çin ticarət savaşını göstərir. Eyni zamanda "Brexit”in yaratdığı qeyri-müəyyənlik, geosiyasi gərginliyin artması da dünya iqtisadiyyatının inkişafını yavaşıdan əsas amillər sırasındadır.

Fitch Reytinq Agentliyi dünya iqtisadiyyatı barədə daha bədbin fikirdədir. Agentlik 2020-ci ildə dünya iqtisadiyyatında artım proqnozunu 2,8 faizdən 2,7 faizə endirib. Agentlik hesab edir ki, artım dinamikasının ləngiməsinə Çin, ABŞ və Braziliyada iqtisadi artımın və istehlakın zəifləməsi, digər inkişaf etmiş ölkələrdə isə daha aşağı artımın baş verməsi səbəb olacaq.

Fitch gələn il üçün Çindəki artım proqnozunu 6,1 faizdən 6 faizə, ABŞ-da 1,9 faizdən 1,8 faizə, Braziliyada isə 2,7 faizdən 2,2 faizə endirib.

Bu ilin sonuna agentlik dünya iqtisadiyyatında 2,8 faizlik artım gözləyir.

ABŞ-da nə baş verir?

Hazırda bütün dünya analitiklərinin gözü dünyanın ən böyük iqtisadiyyatına malik ABŞ-dadır. Qlobal böhranda qırılma nöqtəsinin məhz bu ölkə olacağına dair rəylər getdikcə artır. Belə ki, ABŞ prezidentinin Çinlə, eləcə də ənənəvi ticarət tərəfdaşı olan Avropa ilə başlatdığı ticari savaşlar ölkə iqtisadiyyatına təsirsiz ötüşmür. Məsələn, Tramp Çinlə danışıqları dayandırdıqdan sonra ABŞ-da istehlakçı inamı kəskin zəifləyib, danışıqlar bərpa olunduqdan sonra əvvəlki səviyyəsinə qayıdıb. Son günlərdə Trampın Çinlə razılaşmanın əldə olunacağına inam ifadə etməsinə rəğmən, Pekinin optimist olmayan açıqlamaları ABŞ-da istehlakçı inamı yenidən zəifləməyə başlayıb.

ABŞ-da büdcə kəsirinin gözləniləndən daha sürətlə böyüməsi də təhlükəli siqnallardan biri hesab olunur. Belə ki, kəsirin bu il 896, gələn il isə 892 milyard dollar olacağı gözlənilirdi. Lakin elə bu ildən bu göstərici 1 trilyon dolları keçib. Bu zaman ölkənin dövlət borcu ÜDM-in  79 faizinə çatıb, yaxın 10 ildəsə 95 faizinə çatması gözlənilir.

ABŞ birjalarında şirkət sahibləri və idarəçilərinin gündəlik pay satışı 600 milyon dollara çatmaqla, maliyyə böhranından bəri ən yüksək tavana vurub. Burada istehsalçı PMI 2008-ci ildən bəri ən aşağı səviyyəyə - 50 faizin altına düşüb.

Trampın Avropaya yeni cəbhə açması problemlərin daha da dərinləşməsinə gətirib çıxaracaq. Belə ki, oktyabrın 18-dən etibarən ABŞ Avropadan idxal etdiyi şərab, viski, pendir və bir sıra başqa məhsullara yeni idxal vergisi tətbiq edəcək. Ümumdünya Ticarət Təşkilatına (ÜTT) müraciət edən Tramp Administrasiyası Fransa, Almaniya, İspaniya və Böyük Britaniyadan idxal edilən şərnişin təyyarələrinə 10 faiz, İrlandiya və Şotlandiya viskiləri və digər Avropa məhsullarına 25 faiz rüsüm tətbiq etmək niyyətindədir. Bu addımını Tramp beş Avropa ölkəsinin "Airbus” şirkətinə dəstəyinin əvəzində əlavə rüsumlardan eyni həcmdə - 7,5 milyard dollar toplayıb "Boeing”ə verəcəyi ilə əsaslandırır. Avropa Komissiyası isə ABŞ rüsumları tətbiq edəcəyi təqdirdə, onların da eyni həcmdə ABŞ məhsullarına rüsum tətbiq edəcəklərini açıqlayıb.

İqtisadçı-ekspert, İqtisadi və Sosial İnkişaf Mərkəzinin rəhbəri Vüqar Bayramovun fikrincə, bu addım qlobal ticarət savaşının yeni mərhələyə qədəm qoyması anlamına gəlir: "Bu kontekstdən, 2020-ci ildə də qlobal iqtisadi artım tempinin azalması və strateji bazarlarda volatilliyin yüksək olması gözləniləndir. Deməli, ticarət savaşları yeni qlobal iqtisadi böhran üçün ciddi əsaslar yaratmaqdadır”.

Bu günlərdə isə ABŞ Çinin öz texnoloji imkanları (xüsusilə əhalinin kütləvi video müşahidəsinin təşkili) ilə insan haqlarının pozulmasında hökumətlərinə dəstək verən xeyli sayda şirkətini sanksiya siyahısına daxil edib. İqtisadçı-ekspert Rövşən Ağayevin sözlərinə görə, Çin rəsmilərinin açıqlamalarından görünür ki, bu addımdan ticarət müharibəsi qədər narahatlıq var:

"ABŞ iqtisadiyyatı ilə bağlı narahatçılıq da artır. Dünyanın ən nəhəng iqtisadiyyatı likvidlik problemi ilə üzləşib. FED REPO əməliyyatları vasitəsilə pul bazarına 150 milyard dollara yaxın vəsait inyeksiya etsə də, defisit probleminin həll olunmadığı görünür. Banklararası bazarda günlük kreditləşmə (overnayt Repo əməliyyatları) üzrə faizlərin birdən-birə 4 dəfə artması FED-i bu addımı atmağa məcbur etmişdi.

Faiz siyasətinin yumşaldıdığı şəraitdə REPO dəstəyinin belə likvidlik defisiti problemini həll edəcəyi, deyəsən, mümkün görünmür. FED son 5 ildə ilk dəfə yenidən kəmiyyət yumşaldılmasına getməli olacaq.

2008-2014-cü illərdə çap maşını hesabına həyata keçirdiyi QE proqramı nəticəsində FED-in balansı 5 dəfə artaraq 900 milyard dollardan 4.5 trilyon dollara çatmışdı. QE proqramı FED tərəfindən aktivlərin maliyyə institutlarından alınması və onları böyük həcmdə likvidlik imkanın təqdim edilməsidir. Belə xəbərlər də var ki, ABŞ-ın hökumət istiqrazlarının ən böyük alıcıları Çin və Yaponiya bu bazarda iştiraklarını əhəmiyyətli dərəcədə məhdudlaşdırdıqları üçün FED çap maşını hesabına yerli maliyyə institutlarına dəstək verməklə hökumətin borclanmasına dəstək vermiş olur. Son bir ildə isə balansın əvvəlki həcmə qaytarılması istiqamətində addımlar artıq yarımçıq saxlandı (600 milyard dollar azalma olmuşdu və balans 3.9 trilyon dollara düşmüşdü)".

Ekspertin fikrincə, bu baş verənlər bütün bəyanatlara, bəzi makroiqtisadi göstəricilərin (işsizlik, inflyasiya) yaxşı olmasına baxmayaraq, bir nömrəli iqtisadiyyatda narahatlıqlar olduğunu göstərir: "Hətta FED-in son iclasının icitimaiyyət üçün açıqlanan protokollarının stenoqramı göstərir ki, qurumda olan peşəkarlar yaxın dövr üçün ABŞ-da yeni resessiya riskini real sayırlar.

Eyni zamanda, Asiya və Avropanın iqtisadi nəhənglərinin demək olar ki, hamısında iqtisadi artımın zəifləməsi müşahidə edilir. Bunun üzərinə onu da əlavə edin ki, ötən həftə ABŞ neft hasilaıtnda yeni rekorda çıxdı - gündəlik hasilat 200 min barrel artaraq 12.6 milyon barrelə çatdı. Neft məhsullarının ixracı da ilin əvvəlindən 20 faiz artaraq tarixi rekord göstəriciyə yetişib".

Böhran Azərbaycana da çata bilərmi?

R.Ağayev hesab edir ki, yeni bir resessiya və ABŞ-ın timsalında qlobal bazarlara əlavə neft təklifi neft bazarını yenidən çalxalasa, ən böyük zərbəni dayanıqlı iqtisadi inkişafa malik olmayan resurs ölkələri ala bilər: "Azərbaycan iqtisadiyyatı 2015-2016-cı ilin iqtisadi şokundan hələ də özünə gələ bilmir”.

V.Bayramov da bildirir ki, qlobal ticarət savaşının yaradacağı böhran tələbi azaltmaqla neft bazarında qiymətləri endirəcək: "Neftin qiyməti Azərbaycana daxil olan valyutanın həcmi baxımdan çox vacibdir. Ölkəmizin ixracatında xam neftin payı 81 faiz, enerji məhsullarının ümumi payı isə 90 faizə yaxındır. 2019-cu il dövlət büdcəsində neftin bir barelinin qiyməti 60 dollar nəzərdə tutulub. Hələlik orta qiymət 60 dollardan yüksək olsa da, növbəti 3 aydakı tendensiya heç də nikbin notlar formalaşdırmır. Azərbaycan üçün fiskal qırmızı xətt 60, monetar qırmız xətt isə 50 dollardır. Bu baxımdan, neftin qiymətindəki azalmalar monetar baxımdan da arzuolunan deyil. Neftin qiymətində azalmalarda davam edərsə, bu, dünya bazarında dolların möhkəmlənməsinə səbəb olacaq. Bu halda ölkəmizdə də dollara tələbin artacağı istisna edilmir. Hər halda, qlobal ticarət savaşı nəinki inkişaf etmiş, heç inkişaf etməkdə olan ölkələr üçün də yaxşı nə isə vəd etmir”.

"Yeni Müsavat”

Xəbər 367 dəfə oxunub






Oxşar xəbərlər

Real TV Mirşahinin diplomatik qalmaqala səbəb ola biləcək verilişini sildi
Pakistan prezidenti Bakıya səfər edəcək
“Ded Xasan”ın qətlini kim sifariş verib? – “Lənkəranski” versiyası alt-üst oldu
Əli Kərimli niyə elə etdi, bəs ona qarşı niyə belə etdilər...
Baş nazirin qosqoca müavinləri vəzifələrindən getdi - SƏRƏNCAMLAR
Hafiz Hacıyev qardaşını itirdi
“Beşiktaş” klubuna yeni prezident seçilib
Milli Şuranın 19 oktyabr aksiyasına digər partiyalardan: "Belə olsun istəmirik!"
Parisdən Bakıya qəfil zəng - İrəvan və Xankəndi şokda
Rusiyanın “ən təhlükəli” hərbi gəmisi...
18 illik şöbə müdiri işdən çıxdı
Zidan "Real"ın "Malyorka"ya məğlubiyyətini şərh edib
Bakının ən qəribə küçə adları (SİYAHI)
YAP bəyanat yaydı: "Qanuni hakimiyyətin devrilməsi çağırışları ölkənin konstitusion quruluşuna qəsddir"
Cəlilabad Təhsilində nə baş verir? - QALMAQAL
ABSURD - İş adamı baş redaktorun həbsini istəyir
Arif Əliyev yazdı - "REFORMA-2"
Razılaşdırılmamış aksiyada saxlanılan Əli Kərimli və digərləri sərbəst buraxıldı
“Bu özbaşınalığa görə kim məsuliyyət daşımalıdır?” - Əli Həsənov
"60 nəfər saxlanıldı" - Rəsmi açıqlama
"Qanunsuz aksiya cəhdinin qarşısı alınıb, saxlanılanlar var" - BŞBPİ-dən Açıqlama
İcazəsiz mitinqə görə bağlanan stansiyalar açıldı
“19 oktyabrda qarşıdurma baş verərsə, məsuliyyəti onlar daşıyacaq”
Oliqarx məmurların sonu çatdımı? – Ekspertdən
Doğrudanmı Yaxın Şərqdə “Kürd səhifəsi” çevrilir...
"Bakı xəbər"-də MÜƏMMA" - "v ne ştatnik" müxbir siyasi yazıları niyə oğurlayır ?
Türkiyəni niyə sevməliyik? - publisist baxışı
“MTN çetesi”nin ifşasının 4 ili - Ekspert dəyərləndirir
Zahid Oruc: “Dəyişikliklər qaçılmazdır”
Azərbaycanda qoyun və inəklərin sayı AÇIQLANDI
Azərbaycanlı Ukraynada Baş prokurorun müavini oldu - FOTO
Mətbuat Şurası da toplanıb
Keçmiş maliyyə naziri iqtisadi tənəzzüldən gileyləndi - TƏHLİL
GƏNCƏ MÜSTƏQİLLİK GÜNÜ BAYRAQSIZ QALDI
Leyla Əliyevanın 18 Oktyabr hədiyyəsi – VİDEO
Tanınmış simalar Əli Həsənovu yağmaladı: "İslahatların önündəki əngəllər və ya altdan-altdan iş görənlərin izi ilə...
“Yol Polisinə dəstək” qrupları yaradıldı
ADAU-nun rektoru Belarusdadır
Tramp: "İŞİD tam nəzarət altındadır"
Prezidentin mesajları: vətəndaş rifahı, yeni kadrlar, şəffaflıq...
"Dövlət Nəzarət Təhlükəsizlik Departamenti"nin rəhbəri həbs olunub - Rəsmi
Prezidentdən mətbuatdan silah kimi istifadə edənlərə XƏBƏRDARLIQ!
12 milyona çılpaq soyundu – FOTO
Azərbaycanın dövlət müstəqilliyini bərpa etməsindən 28 il ötür
Karateçimiz Ayxan Mamayev xəstəxanaya yerləşdirildi
Prezident Saleh Məmmədovu qəbul etdi (YENİLƏNİB)
Vahid Əhmədov: “..gənc kadrlar vəzifəyə gətiriləcək”” - VİDEOMÜSAHİBƏ
Samir Feyruzun yazısı: Ən çox şantaj edilən məmurlar kimlərdir?
Daşkəsəndə polis yanan avtomobili belə söndürdü - VİDEO
Fövqəlnazir Goranboyda icra başçısının "zapravka" tikintisini durdurdu - Merin şəriki də var
"İslahatları gözdən salmaq istyirlər ki, oturduğu kreslonu..."
Şəbnəm Tovuzlu Hacı Ramazandan danışdı: "Bu adamı tanımıram"
SƏNİN ŞƏRƏFİNƏ, CƏNAB GENERAL!
Dünya ölkələrinin telefon kodları - SİYAHI
Vilayət Eyvazov generalı təqaüdə göndərdi
Azərbaycan nefti bahalaşdı
Trampın Ərdoğana yazdığı “çox ağır” məktub açıqlandı
İran daha bir Fransalı elm adamını həbs edib
Sabiq deputat Rafael Cəbrayılov milyonluq mülklərini satır
Klinsmann Ekvadorun baş məşqçisi olacaq
“Rəsulzadə-Elçibəy yolu” ifadəsinin anlamı nədir?
31 il sonra şok etiraf: "Qarabağ savaşını mən başlatdım" - Video
Göygöl SSİ-nin ÖZBAŞINALIĞI HARA GEDİR? Dımbılı cuvar Əhmədzadəni cadu-piti etdirib? - SƏHİH DETALLAR
Fuad Qəhrəmanlı barəsində cinayət işi başlanıldı
Prezident: "Hökumətin bəzi üzvləri digər üzvləri tərəfindən şantaj edilir"
İstanbul universitetinin müəllimi ADAU-da mühazirə oxuyub
Meliorasiya və Su Təsərrüfatı ASC-yə 7 milyon manat ayrıldı
"Belə etmək istəsələr..." - Deputat müxalifəti hədələdi
Azərbaycan meyvə-tərəvəz ixracından gəlirini 14% artırıb
Prezident yeni dövlət qurumu yaratdı (FƏRMAN)

Bütün xəbərlər

2019 - SARI QABAN NƏLƏR VƏD EDİR?
love HƏR ŞEY "QABAN" KİMİ OLACAQ
love DEMOKRATİYAYA DOĞRU BİR AZ DA İRƏLİLƏYƏCƏYİK...
am DİNAMİK İNKİŞAFIMIZ DAVAM EDƏCƏK
lol HEÇ VECİMƏ DƏ DEYİL
tongue AZƏRBAYCANDAN BAŞ GÖTÜRÜB QAÇACAĞAM
crying TRAMP NEFTİN QİYMƏTİNİ QALDIRMAĞA NAİL OLACAQ
what QARABAĞI GERİ ALACAĞIQ
wink SƏN SAYDIĞINI SAY, GÖR Kİ, FƏLƏK NƏ SAYACAQ
recourse DOLLAR 2 MANATDAN BAHA OLACAQ
angry ACLIQ, YOXSULLUQ GƏLİR
tongue ALLAH BİLİR OLACAĞI...

«    Oktyabr 2019    »
BeÇaÇCaCŞB
 
1
2
3
4
5
6
7
8
9
10
11
12
13
14
15
16
17
18
19
20
21
22
23
24
25
26
27
28
29
30
31
 
        Ünvan: Bakı şəhəri, Mətbuat prospekti, 529-cu məhəllə, Azərbaycan nəşriyyatı, 1-ci mərtəbə.
© Müəllif hüquqları qorunur. Məlumatdan istifadə etdikdə istinad mütləqdir. Məlumat internet səhifələrində istifadə edildikdə müvafiq keçidin qoyulması mütləqdir.
Script time: [0.33756] initstartout [0.00025] initstartin [0.00109] calstart [0.01364] calend [0.00097] topnewsend [0.00751] rsssend [0.00000] ehgend [0.00783] tagsstart [0.00066] tag-initendin [0.00000] initendout [0.00001] weathend [0.00000] end [0.30558]