Bütün yenilikləri Facebook səhifənizdə izləyin. Yalnız "Bəyənirəm" edin.

21:22 - 19.01.2019  
Manatın seçimi, ya da seçkidən sonrakı manat- Natiq Cəfərli yazır
Tarix: 12-04-2018, 08:25 | Bölmə: Xəbərlər » İqtisadiyyat

Manatın seçimi, ya da seçkidən sonrakı manat- Natiq Cəfərli yazırSeçkilərdən sonra əksəriyyət vətəndaşları maraqlandıran sual seçkinin nəticəsi deyil, zatən hər şey aydındır, əsas məsələ manatın gələcək taleyidir. Son günlər onlarla bu haqda sual almışam, qərara gəldim ki, geniş şəkildə fikirlərimi paylaşım. 


Son aylarda cəmiyyətdə belə bir fikir dolaşır ki, seçkilərdən sonra manat ucuzlaşacaq, bir neçə gün öncə Mərkəzi Bankın rəhbəri Elman Rüstəmov mətbuata açıqlama verdi ki, devalvasiya olmayacaq və onun sözləri yenə əks-effekt doğurdu, bir çoxları bəyanatı tərsinə yozdular, buna da tam haqları var – adam hər dəfə nə deyib, tərsinə olub. 

Son günlər manatın gələcəyi ilə bağlı söz-söhbətlərin artmasına səbəb Rusiyada rublun, Türkiyədə isə lirənin kəskin ucuzlaşması oldu. Hər iki ölkədə eyni proses olsa da, səbəbləri müxtəlifdir.
Rusiya, rublun dəyərdən düşmə səbəbləri: 1) ABŞ-ın son sanksiyaları daha ağrılı və tutarlı oldu, bu birjalarda və valyuta bazarında ciddi təlatümlər yaratdı, 2) Xarici investorlar, Rusiya şirkətlərinin səhmlərinə, Rusiyanın qiymətli kağızlarına yatırım edən şirkət, fond və şəxslər bu ölkədə olan aktivlərini həmən satmağa başladılar, rubla satılan aktivlər sonradan dollar və avroya çevrilib ölkədən çıxmağa başladı, bu da valyutaya təlabatı, deməli valyutann dəyərini artırdı, 3) Xarici investorlar çəkinirlər ki, əks-addımlar kimi Kreml onların aktivlərini dondura, milliləşdirə bilər. Ona görə də, bu proses daha da sürətlənə, rubl daha çox dəyərdən düşə bilər, 4) Rusiya hökumətinə rublun ucuzlaşması sərf edir, valyuta ehtiyatlarına qənaət etməyə imkan yaradır, ixracatı stimullaşdırır, daxili istehsala təkan verir, amma bu proses panikaya dönsə, Rusiyanın bütün maliyyə sistemi çökə bilər.
Türkiyə, lirənin dəyərdən düşmə səbəbləri: 1) Türkiyə iqtisadiyyatında müvəqqəti investorlar (buna özləri "sıcaq para” deyirlər) üstünlük təşkil edir. Türkiyənin son zamanlar Suriyada apardığı əməliyyatlar müvəqqəti investorları ölkədən pulunu çəkməyə sövq etdi, qiymətli kağızlarını və aktivlərini dollara çevirib ölkədən çıxarmağa başladılar, 2) Ölkədə az qala 2 ildir ki, fövqaladə vəziyyət rejimidir, bu da əmlakla, mülkiyyət toxunulmazlığı, azad məhkəmələrlə bağlı problemlər yaradıb, məhz buna görə də xarici və yerli biznes çevrələri aktivlərini ölkədən çıxartmağa üstünlük verirlər, 3) Türkiyə hökuməti geniş təşviq proqramları qəbul edib-edir, bu da ölkəyə idxalı artırır, ticarət balansında mənfi saldonu (cari açıq) artırır, 4) Türkiyədə özəl sektorun və bankların böyük miqdarda xarici borcu var, onlaın ödəmə aktivliyi həmişə 1-ci rübün sonu, 2-ci rübün əvvəlinə təsadüf edir, 5) İstənilən normal iqtisadi institutları olan ölkədə Mərkəzi Bank tam müstəqil bir qurum olmalıdır, son zamanlar Türkiyə MB-nın müstəqilliyi itib, bu da yatırımçılarda ciddi xəyal qırıqlığı yaradıb, onlar anlayırlar ki, siyasi iradə MB-ın lazım olanı etməyə, yəni uçot dərəcəsini qaldırmağa icazə vermir.

Beləliklə, hər iki ölkədə milli valyutanın dəyərdən düşməsinin əsas səbəbi siyasi və idarəetmə riskləri, xarici siyasətə atdığı addımlardır. Amma hər iki ölkədə (Rusiyada daha azdr, amma var, Türkiyədə daha çoxdur) oturuşmuş iqtisadi institutlar – qiymətli kağızlar bazarı, valyuta birjası, böyük ixracatçı şirkətlər, leqal varlı insanlar və onların maraq qrupları var. Belə anlarda iqtisadi institutlar çox vacib rol oynayır, iqtisadiyyatın (orqanizmin) təbii üsullarla sağalmasına, düşən "virusların” təbii yollarla aradan qalxmasına ciddi yardım edir.
Gələk Azərbaycana, ölkədə heç bir normal iqtisadi institut yoxdur, qiyməli kağızlar bazarı yox, valyuta birjası yox, böyük ixracatçı özəl şirkətlər yox, səhmdarların maraq qrupları yox – hər şey "əl ilə”, inzibati üsullarla həll olunur, əmrlə tənzimlənir, bütün iqtisadiyyat siyasi qərarlara bağlı hərəkət edir. Məhz buna görə də dünyada, ətrafda gedən proseslər həmən nə manata, nə iqtisadiyyata təsir etmir. Kimsə deyə bilər ki, bu yaxşıdır, nəyi pisdir, dalğalardan kənarda qalırıq, amma söhbət odur ki, iqtisadi orqanizmin daxili immuniteti, təbii davranış koridorları, reaksiya vermək qabiliyyəti olmadığı üçün bizdə problemlər, "iqtisadi viruslar” görünməz olur, daxilə keçir, üzdə dəyişiklik olmasa da daxildə qonqrena prosesi başlayır, qısası – iqtisadiyyat özü-özünü "sağalda”, tənzimləyə bilmir. Sırf dövlət iqtisadiyyatı modelinin ən pis formasıdır, yeganə reaksiyası neft qiymətlərinədir. 
Manatın məzənnəsi "üzmür” heç vaxt da "üzməyib”, məzənnə sırf siyasi və inzibati qərarlarla müəyyən olunur, dollar-manat məzənnəsi iqtisadi anlayışdan çıxıb, siyasi sabitlik simvoluna çevrilib. Elman Rüstəmov da, digər nazirlər və məmurlar da "manatın məzənnəsi sabitdir” deyəndə, əslində yalan danışırlar, amma bunların anlayışında tək bir məzənnə var, dollar-manat münasibətləri, qalan valyutalara fikir vermirlər. Əslində manat sabit deyil, tək elə avro qarşısında son bir ildə 20% dəyər itirib. 
Beləliklə, seçkidən sonra məhz dollar-manat münasibətlərində heç bir dəyişiklik olmayacaq, nə qədər ki, neft 70 dollar çivarındadır, məhz dolların məzənnəsini inzibati qaydada hələ sabit saxlayacaqlar. Amma qonşu ölkələrdə gedən proseslər, milli valyutaların ucuzlaşması dalğavari şəkildə bir müddət sonra ölkəmizə təsir etməyə başlayacaq: 1) Rusiyadan öz qohum-əqrabalarına, ailələrinə pul göndərənlər var, bu vəsait sosial gərginliyin, əsasən də regionlarda azalmasında vacib rol oynayır – bu vəsait azalacaq, 2) Rusiyaya ixracın azalması gözlənilir, 3) Rublun və lirənin ucuzlaşması həmin ölkələrdən Azərbaycana ixracı artıracaq, deməli bizdən çıxan valyutanın həcmi artacaq. Bizim daxili istehsalın zalmasına səbəb olacaq, istehsaldansa qonşulardan eyni malı gəirmək sərfəli olacaq, 4) Hər iki ölkə ilə Azərbaycanın sız iqtisadi və insani əlaqələrinin olmasına görə rubl və lirənin ucuzlaşması manata psixologi basqını artıracaq, daxildə sərbəst manat kütləsinin dollara çevrilməsi sürətlənəcək.
Dünyada gedən trendləri də nəzərə alsaq, yəni il sonuna qədər FED ABŞ-da daha azı 2, bəlkə də 3 iclasda hər dəfə 0,25% olmaqla uçot dərəcəsini artıracaq, deməli dollar indeksi dünyada yüksələcək, neftin qiymətlərində ilin ikinci yarısında ciddi korreksiya gözlənilir, qiymətlərin 60 dollardan aşağı düşməsi üçün iqtisadi və siyasi ortam hazırlanır. Bununla paralel qonşularda da milli valyutaların ucuzlaşması, təqribən bu ilin semtyabrından başlayaraq manatı basqını artıracaq. Amma kəskin devalvasiya olmayacaq, il sonuna qədər, yəni payizda və dekabr ayında manatın dollara məzənnəsi 10%-ə yaxın ucuzlaşa bilər. Həm də qeyri-neft sektorunun inkişafı, bu sahənin ixracatının artması üçün manatın daha ucuz olması əsas şərtlərdən biridir. Bütün daxili və xarici faktorları toplasaq yaxın həftələrdə manaın dollara qarşı məzənnəsində heç bir dəyişiklik olmasa da, il sonu yaxınlaşdıqca məzənnənin 1 dollar = 1,80 manat olması ehtimalı çox yüksəkdir. Amma təbii ki, gözlənilməz hadisələr olsa, yəni neftin qiyməti kəskin düşsə, hətta 50 dollardan da aşağı ensə (bunun ehtimalı çox azdır, amma var), bu zaman manat aha çox dəyər itirəcək. 
Beləliklə manatın, hətta ölkənin taleyi neftdən asılı qalıb sallanmaqda davam edəcək... 

Natiq Cəfərli 

Xəbər 3438 dəfə oxunub






Oxşar xəbərlər

Baş bankirin ailəsi 2015 devalvasiyasından sonra necə varlanıb? - ARAŞDIRMA / RUSCA
Tehranın Qarabağ siyasəti dəyişdimi, yoxsa..
2319 məhkumun cəza müddəti azaldıldı
Fransada erməni mafiozlar həbs olundu
Abel Məhərrəmov toyda “Yallı” oynadı – VİDEO
Seksoloq: “60 yaşa kimi bakirəliyin qorunması qürur məsələsi deyil”
Bakıda güclü külək 40-a yaxın ağacı aşırıb
Müğənnilər toya nə qədər pul yazdırır?
Mehriban Əliyeva "Üzeyir Hacıbəyli" fəxri medalı ilə təltif edildi
Azərbaycan XİN Rusiyaya cavab verdi
Məmurlardan lüks avtomobillər alınır?
Zimbabvenin Prezidenti Azərbaycanda səfərdədir
Meşədə qadının kəsilmiş bədəni tapıldı - VİDEO
Kikboks Federasiyasının vitse-prezidenti həbs edilib
"19 yanvar mitinqi cəmiyyətdəki aktivliyi öldürəcək" — İqbal Ağazadə ilə MÜSAHİBƏ - VİDEO
Baş melioratorla baş bankirin Avropada parıldayan qudalıq BİZNESLƏRİ - fotofaktlar
Alimlər: "Apofis" asteroidi 2068-ci ildə Yer kürəsinə düşə bilər
Bakı yaşamaq üçün ən rahat şəhərlər sırasında niyə yoxdur?
Elgiz Əkbər Əli Mirəliyev barədə: Bu kişi manyakdır
Məktəbdə terror - 8 ölü, 10 yaralı
”Lotu Quli” Türkiyəyə qayıtdı?
"Məktəblər niyə bağlanır, müharibə-zaddı?" - Hafiz Hacıyev
Nazir 5 polis rəisi təyin etdi, ikisini sərəncama götürdü
Təhsil Nazirliyinə tabe olan bu qurumlar ləğv edildi - QƏRAR
Bölgələrə güclü qar yağır
Qərargah: Bakıda küləyin sürəti 43 metr/saniyəyə çatdı
Gəncənin sabiq icra başçısı şəhərin mərkəzində binanın zirzəmisini hansı icazə ilə dağıdır?
Astanada 20 Yanvar şəhidləri anılıb
Ötən il Türkiyədə 1,4 milyon daşınmaz əmlak satılıb
İran ordusunu Suriyadan çıxarmayacaq - SEPAH
Sabiq MTN əməkdaşının qətlinin sifarişçisi tutuldu
Quba polisi "ağac qənimi"ni yaxaladı
Lavrov kürd məsələsindən danışdı
Azərbaycanda 4 dövlət xidməti yaradılır
Ekoloji Ekspertiza Agentliyi yaradılır - FƏRMAN
Kiçik və iddialı Gürcüstanın spikerindən böyük açıqlamalar
Azərbaycan, İran və Rusiya arasında yeni sammit keçiriləcək
Arif Hacılı Türkiyədə xəstəxanaya yerləşdirilib
Hadi Rəcəblinin slavyan qadınla və küçədə rəqsi – GÖRÜNTÜLƏR
Aqrar Xidmətlər Agentliyinin sədri vəzifəsinə təyinat olub
Bu il 6 mindən çox şəhid ailəsi “qan pulu” alacaq
Göygölün icra başçısı Qorxmaz Hüseynovla niyə "kəllələşir"? - Milyonluq problem
Amerikanın azərbaycanlı çempionu... - FOTOLAR
Rüfət Aslanlının Gədəbəydəki villası - FOTOLAR
Rihanna atasını pul üstündə məhkəməyə verib
Madonna "Eurovision -2019"da iştiraka razılıq verib
İran telekanalının jurnalisti ABŞ-da həbs olunub
Paşinyana Qarabağı boşaltmağa qarabağlılar imkan vermir - iddia
General Frankodan Bakıya qədər uzanan “5-ci kolon” kimlərdir?
“Boko Haram” bir şəhəri ələ keçirdi
İran Silahlı Qüvvələrinin Baş Qərargah rəisi Bakıya gəlir
Mədəniyyət Nazirliyi ilə bağlı - FƏRMAN
Nokia smartfonu yenidən istehsal olunacaq
MMA döyüşçüsü bankın filialını dağıtdı
Xorvatiya prezidenti Türkiyəyə səfər edəcək
İŞİD terrorçusu – ləqəbi “Abu Cihad”, özü Eldəniz Məmmədov – Fotolar
Yaponiyadakı səfirimiz geri çağırıldı
Səddam Hüseynin milyardları hardadır?
Qulu Məhərrəmli Alışanovun işdən çıxarılmasını alqışladı
Qızı polis bölməsində zorladılar - ŞOK TƏFƏRRÜAT
PREZİDENT "SAM"I DA LƏĞV ETDİ - SƏRƏNCAM
Paşinyan Gürcüstana qeyri-rəsmi səfər edib
AZTV-nin yeni rəhbəri kimdir?
Emin Hüseynov Avropa İttifaqı ölkələrinin diplomatlarını "qaz" alandırdı
Nazir Səhlab Bağırovu əvvəlki vəzifəsinə qaytarıb
Xidmət və iaşə sektorundakı qiymət xaosu
Struktur islahatları başladı – nazirlik "Azərsilah" ASC-yə çevrilir
Ziya Məmmədovun oğluna görə Londonda xüsusi komissiya yaradılır
Göygöldə qanunsuz ov edənlər saxlanılıb
Heydər Əliyevin qohumu olan şəhid anası da "qanpulu"nu ala bilmir - MÜRACİƏT

Bütün xəbərlər

2019 - SARI QABAN NƏLƏR VƏD EDİR?
love HƏR ŞEY "QABAN" KİMİ OLACAQ
love DEMOKRATİYAYA DOĞRU BİR AZ DA İRƏLİLƏYƏCƏYİK...
am DİNAMİK İNKİŞAFIMIZ DAVAM EDƏCƏK
lol HEÇ VECİMƏ DƏ DEYİL
tongue AZƏRBAYCANDAN BAŞ GÖTÜRÜB QAÇACAĞAM
crying TRAMP NEFTİN QİYMƏTİNİ QALDIRMAĞA NAİL OLACAQ
what QARABAĞI GERİ ALACAĞIQ
wink SƏN SAYDIĞINI SAY, GÖR Kİ, FƏLƏK NƏ SAYACAQ
recourse DOLLAR 2 MANATDAN BAHA OLACAQ
angry ACLIQ, YOXSULLUQ GƏLİR
tongue ALLAH BİLİR OLACAĞI...

«    Yanvar 2019    »
BeÇaÇCaCŞB
 
1
2
3
4
5
6
7
8
9
10
11
12
13
14
15
16
17
18
19
20
21
22
23
24
25
26
27
28
29
30
31
 
        Ünvan: Bakı şəhəri, Mətbuat prospekti, 529-cu məhəllə, Azərbaycan nəşriyyatı, 1-ci mərtəbə.
© Müəllif hüquqları qorunur. Məlumatdan istifadə etdikdə istinad mütləqdir. Məlumat internet səhifələrində istifadə edildikdə müvafiq keçidin qoyulması mütləqdir.
Script time: [0.11389] initstartout [0.00012] initstartin [0.00056] calstart [0.00849] calend [0.00042] topnewsend [0.00326] rsssend [0.00000] ehgend [0.00586] tagsstart [0.00050] tag-initendin [0.00000] initendout [0.00001] weathend [0.00000] end [0.09464]