Bütün yenilikləri Facebook səhifənizdə izləyin. Yalnız "Bəyənirəm" edin.

20:25 - 19.11.2019  
Çin qarşısıalınmaz qüvvə və təhlükədirmi?
Tarix: 7-10-2019, 08:53 | Bölmə: Xəbərlər » Dünyada

Politoloq: "Çində iqtisadi geriləmə ABŞ-ın ona qarşı hərəkətə keçməsindən əvvəl başlayıb”

Çin qarşısıalınmaz qüvvə və təhlükədirmi?Rusiya Prezidenti Vladimir Putin bildirib ki, Çinin qarşısını almaq mümkün deyil. Soçidə keçirilən Valday Beynəlxalq Diskussiya Klubundak1ı çıxışında bu mövzuya toxunan Rusiya Kreml rəhbəri bildirib ki, Çinə mane olmağa çalışan yalnız özünə zərər verəcək: "Hər kimsə ona qarşı çıxsa, bu, destruktiv və zərərli olacaq”.

Putinin mesajı kimə yönəlib? Çinin qarşısıalınmaz qüvvəyə çevrilməsi fikri nə qədər realdır? Azərbaycanın Çinlə münasibətləri hansı səviyyədədir? Onların genişləndirilməsi Azərbaycan üçün hansı dividendlər  gətirə bilər?

Bu və digər suallarımıza politoloq Şahin Cəfərlidən cavab aldıq. Onun fikrincə, Putin o mənada haqlıdır ki, ABŞ Çinin inkişafının və beynəlxalq nüfuzunun artmasının qarşısını almaqda xeyli gecikib: "Qırx il əvvəl - Den Syaopin dövründə Çin dünyaya açıldıqdan və Nikson dövründə Vaşinqton bu ölkə ilə münasibətlərin inkişafına qərar verdikdən sonra Çinin inkişafında ABŞ-ın mühüm rolu olub. Əvvəl ABŞ-ın əsas məqsədi bu idi ki, Çin kommunizminin sovet kommunizmi ilə vəhdətini, bu iki nəhəng dövlətin müttəfiq olmasını, güclərini Qərbə qarşı birləşdirməsini əngəlləsin. Bu məqsədə nail olundu və SSRİ təkləndi. Sonralar isə ABŞ-da belə hesab edirdilər ki, Çin özünütəcriddən çıxıb, Qərblə yaxınlaşaraq bazar iqtisadiyyatına keçərsə və iqtisadi inkişafa nail olarsa, tədricən bu ölkənin siyasi transformasiyası da baş verə bilər. Yəni Çində sistemin yumşalması, demokratikləşməsi və bu ölkənin Qərbin dostuna çevrilməsi mümkün sayılırdı. Bu səbəblə, Çinin Qərbdən iqtisadi və texnoloji baxımdan dəhşətli geriliyini aradan qaldırmaq üçün hər yolu mübah saymasına və oyun qaydalarını pozmasına xeyli müddət göz yumuldu”.

Ş.Cəfərli bildirir ki,  Çinin texnoloji tərəqqiyə nail olmasında əvvəlcə casusluq (insan faktoru ilə), internet texnologiyaları və rəqəmsallaşmanın geniş yayılmasından  sonra isə haker hücumları vasitəsilə Qərbin texnoloji sirlərini oğurlaması, eləcə də Qərb və Yaponiya şirkətlərinin ölkədə faəliyyətinə icazə verməyin müqabilində onların öz texnologiyalarını və patentlərini yerli ortaqla (əslində Çin dövləti ilə) bölüşməsi şərtini irəli sürməsinin önəmli rol oynadığı inkarolunmaz həqiqətdir: "Bundan başqa, Çin öz şirkətlərinə ixrac subsidiyaları ayırmaq və digər addımlarla onlar üçün haqsız rəqabət mühiti yaradıb, nəticədə çinlilər Qərb bazarında ucuz və keyfiyyətli mal təklif edərək yerli şirkətləri sıxışdırıblar. Çin vaxtaşırı valyuta manipulyasiyaları həyata keçirərək yuanı dollar qarşısında ucuzlaşdırmaqla da öz ixracını stimullaşdırmaq metodundan yararlanıb. Çinin bazar iqtisadiyyatı prinsiplərinə uyğun gəlməməsinə və dövlət kapitalizmi bərqərar etməsinə baxmayaraq, ABŞ onun Dünya Ticarət Təşkilatına üzvlüyünə dəstək verib. Bütün bunların nəticəsində və əlbəttə ki, özünün nəhəng potensialını hərəkətə keçirməsi sayəsində Çin sürətlə inkişaf edib, ABŞ-ın böyük şirkətləri isə ucuz işçi qüvvəsi, aşağı vergilər, aşağı ekoloji standartlar və digər səbəblərdən istehsalı bu ölkəyə köçürüblər, nəticədə ABŞ-da bir çox sənaye müəssisələri bağlanıb, işsizlik və sosial gərginlik yaranıb”.

Çinin inkişafına dəstək verən Amerika nəzərdən qaçırmışdı ki, Çin Xalq Respublikası gənc dövlət olsa da, Çin zəngin mədəniyyətə və tarixi ənənələrə malik qədim sivilizasiyadır: "Çin uzun illər tarixi-fəlsəfi mirasından irəli gələn strateji təmkin siyasətinə üstünlük verərək öz ambisiyalarını ustalıqla gizlətməyə nail olub. 1"36 stratagema” (savaş hiyləsi) adlanan 3 min illik qədim Çin traktatı var, orada bildirilir ki, öz məqsədlərinə nail olmaq və düşmən qarşısında üstünlük qazanmaq üçün görünməyən, nəzərə çarpmayan taktiki gedişlərdən səbirlə, ardıcıl şəkildə istifadə etməlisən. Məşhur Çin mütəfəkkiri və strateqi Sun Tszı da "Savaş sənəti” traktatında bənzər metodları qeyd edib. S.Tszı düşmənlə açıq döyüşə girmədən ona qarşı üstünlük qurmağı məsləhət görür, "Böyük qüvvə ilə toqquşmadan qaçmaq qorxaqlıq yox, mürdiklikdir” deyir. Den Syaopin də buna uyğun olaraq məsləhət görmüşdü ki, öz gücümüzü gizlədək və əlverişli məqamı gözləyək. Lakin Si Tzsinpin hakimiyyətə gəldikdən sonra yavaş-yavaş bu strategiyadan kənara çıxmağa başladı. Yəqin ki, yoldaş Si sələfi D.Syaopinin dediyi əlverişli məqamın yetişdiyini və Qərb sivilizasiyasının tənəzzül mərhələsinə daxil olduğunu düşünür. Onun 2013-cü ildə irəli sürdüyü "Bir yol, bir kəmər” qlobal infrastruktur proyekti iqtisadi mahiyyətli olsa da, əslində geosiyası maraqlara xidmət edir. ABŞ-ın gec də olsa ayılıb Çinə qarşı tədbir görməyə başlamasında bu layihənin də rolu olduğu şübhəsizdir".

Amma Çində də vəziyyət ürəkaçan deyil

Politoloqun sözlərinə görə, hazırda ABŞ-ın səyləri ona yönəlib ki, Çinin yüksək texnologiyalar sahəsində liderliyinə imkan verməsin: "Çünki müasir texnologiyalar, süni zəka iqtisadi tərəqqinin əsas drayverinə çevrilməkdədir. ABŞ eyni zamanda öz korporasiyalarını Çindən çıxmağa sövq etməklə onların Çin şirkətləri ilə istehsalat əlaqələri zəncirini qırmağa çalışır. Hazırda ABŞ Çin malları üçün əsas istehlak bazarıdır və iki ölkə arasındakı qarşılıqlı ticarətdə Çinin xeyrinə 400 milyard dollara yaxın müsbət saldo var. Çin üçün Amerika bazarının alternativi hələlik yoxdur. Bu səbəblə Çin daxilində belə fikirlər səslənir ki, biz deyəsən, öz niyyətlərimizi büruzə verməkdə tələsmişik. Artıq Çin iqtisadiyyatının artım tempi aşağı düşməyə başlayıb və bunun  səbəblərindən  biri də Amerikanın yeni siyasəti və öz mili təhlükəsizlik strategiyasında Çini strateji rəqib elan etməsidir. 2018-si ilin yekunlarına əsasən Çində Ümumi Daxili Məhsulun artımı 6,6 faiz təşkil edib ki, bu, 1990-cı ildən bəri ən aşağı göstəricidir. 2019-ci ilin ilk 6 ayında isə artım 6,3 faiz təşkil edib. Müqayisə üçün qeyd edim ki, 2007-ci ildə Çində ÜDM artımı 14,2 faiz olmuşdu. İnvestisiyaların artımı da zəifləyir. Məsələn, 2011-ci ildə bu sahədə 31,8 faiz artım olmuşdusa, 2017-ci ildə bu rəqəm 7,2 faizə geriləyib. Bu rəqəmlər geriləmə trendinin ABŞ-ın Çinə qarşı yeni strategiyasından əvvəl başladığını göstərir. Ona görə də Qərb siyasi və akademik çevrələrində Çindəki siyasi sistemin iqtisadi tərəqqini tormozladığı və totalitar rejimin mövcud inkişaf səviyyəsindən daha artığına qadir olmadığı yönündə fikirlər yayılır. Daron Acemoğlu və Ceyms Robinsonun məşhur ”Millətlər niyə tənəzzül edir" kitabında da bu modelin (ekstraktiv) dayanıqlı olmadığı və böyük ehtimalla tənəzzülə səbəb olacağı bildirilir. Si Tszinpin dövründə Kommunist Partiyasının bütün sahələrdə, o cümlədən özəl sektorda ağırlığı daha da artıb, dövlətin iqtisadiyyat üzərində var olan nəzarəti daha da güclənib. Yoldaş Si şəxsiyyətə pərəstiş ənənəsini də dirçəldib, Konstitusiyanı dəyişdirərək özünün müddətsiz hakimiyyətinin önünü açıb və öz adını Konstitusiyaya daxil edib".

Ş.Cəfərli hesab edir ki, ABŞ-Çin ticarət müharibəsi bütün dünyanın, o cümlədən Rusiyanın iqtisadiyyatına mənfi təsir göstərir: "Çin və dünya iqtisadiyyatının inkişafındakı yavaşlama o deməkdir ki, xammala tələbat azalır, bu isə öz növbəsində xammalın ucuzlaşmasına səbəb olur. Rusiyanın əsas ixrac məhsulları isə xammaldır: neft, qaz və metallurgiya. Ona görə də Moskva ticarət müharibəsinin dərinləşməsində maraqlı deyil. Amma digər tərəfdən, Putin həm də Amerikaya mesaj verir ki, Vaşinqtonun indiki siyasəti Moskvanı Pekinlə yaxınlaşmağa məcbur edir və bu iki nəhəng dövlətin güclərini birləşdirməsi Qərb üçün yaxşı nəticələr verməz. Təsadüfi deyil ki, Avropa Birliyi bunu başa düşüb və Rusiya ilə yaxınlaşma kursu seçib. Əslində Tramp da bunu bilir və iqtidara gəldiyi gündən Rusiya ilə münasibətləri inkişaf etdirməyə çalışır, lakin ABŞ Konqresi və dövlət aparatı buna mane olur, onlar Putin rejimini cəzalandırmağın tərəfdarıdır”.

Azərbaycan-Çin münasibətlərindən nə gözləmək olar?

Qeyd edək ki, Azərbaycan son illərdə Çinlə iqtisadi-siyasi əlaqələri genişləndirməyə can atır. Öz ərazisində tranzit-logistik hab yaratmaqda olan Bakının bu habın aktiv işləməsində əsas gözləntisi Çindən Avropaya və əksinə daşınan yüklərin öz ərazisindən keçən marşruta cəlb olunmasıdır. Azərbaycan hökuməti Ələtdə yaratdığı Beynəlxalq Dəniz Limanı, formalaşdırılmaqda olan Azad İqtisadi Zona kimi proyektlərinin inkişafını məhz Çin məhsullarının daşınma həcminin artırılmasında görür. Bunun üçün Azərbaycan Çinin "Bir kəmər, bir yol” layihəsi çərçivəsində tətbiq olunan güzəştlərdən yararlanmaq istəyir. Bundan başqa, son vaxtlar Çin investisiyalarının ölkə iqtisadiyyatına cəlbi, Azərbaycanın kənd təsərrüfatı məhsullarının Çin bazarında tanıdılması istiqamətində də addımlar atılmaqdadır.

Ş.Cəfərli bildirir ki,  ölkəmiz "Bir kəmər, bir yol” strategiyası çərçivəsində bölgədə Çinin tərəfdaşlarından biridir: "Amma hələlik iki ölkə arasında ticarət dövriyyəsinin həcmi çox aşağıdır. Məsələn, 2018-ci ildə qarşılıqlı ticarət həcmi cəmi 1,3 milyard dollar təşkil edib. Üstəlik, Azərbaycan Çinə 1,7 milyard dollar investisiya yatırdığı halda, nəhəng Çinin bizim ölkəmizdəki sərmayəsinin həcmi komikdir - cəmi 800 milyon dollar. Siyasi əlaqələr normaldır və inkişaf edir, amma Çinin Ermənistanla da yaxşı münasibətləri var. Çin dövlətlərin ərazi bütövlüyü prinsipini dəstəkləyir, bu baxımdan Bakı ilə Pekinin mövqeləri üst-üstə düşür. Amma bununla yanaşı, Çin Qarabağ məsələsində tərəfsiz mövqe sərgiləməyə üstünlük verir və bu məsələyə müdaxilə etmir. Yaxın gələcəkdə Çinin mövqeyində radikal dəyişiklik olacağına şübhə edirəm”.

"Yeni Müsavat”

Xəbər 871 dəfə oxunub






Oxşar xəbərlər

Baş nazir Ayaz Mirzəyevi işdən çıxardı
Rafael Hüseynov: “Diaspor yox, diaspora yazılmalıdır”
Əliyev və Ərdoğan İpsalada “Biz hazırıq” mesajı verəcək
Prezident Pirşağı dəmir yolu stansiyasının açılışında iştirak edib- FOTOLAR
Akif Çovdarovla bağlı ilginc iddia - məktub
Ermənilər Rusiyada etiraza qalxdılar – Rusiyaya qarşı!..
"Özgün Yapı A.Ş" yolları keyfiyyətsiz materiallardan çəkir? - Foto - Video
Əlövsət Əliyevin barəsində həbs qərarı - oğlu danışdı
Sarkisyan aprel döyüşləri ilə bağlı ifadə verəcək
Agentlik rəhbərinin cinayət işi məhkəməyə göndərildi
Əhmədzadənin 26 illik xanədanlığına son qoyulur - DAHA İKİ QURUM BİRLƏŞİR
Plyonka ilə bağlı tapşırıq!
Prezident İlham Əliyev Vasif Talıbovu qəbul edib - FOTO,VİDEO
ADAU-nun prorektoru Varşavada mühazirə söyləyib
Gəncə İHB-nin Avtonəqliyyat və sərnişindaşıma idarəsinin fəaliyyətsizliyindən - ŞİKAYƏT
Şəkidə oğurluq edən şəxslər saxlanılıb
Göygölün "dımbılı cuvar"ı "ÖLÜM İŞİ"ndən necə sıyrılıb? - ŞOK FAKTLAR
Rusiya ilə heç vaxt bu ittifaqı qurmayacağam - Lukaşenko
Atatürkün oxşarları mübahisə etdi: “Ən çox mən oxşayıram...”
Narkotik satmaq istəyən Şəkiyə gəlsin: MÜƏMMA
Əziz Əzizov bacıoğlusunu da Suraxanı İHB-yə apardı
Əli Həsənov yenə Əli Kərimlidən yazdı
Paşinyan da narkomandır? – Qəribə görüntülər yayıldı – (VİDEO)
Ölkənin çaylarında sululuq səviyyəsi dəyişdi
Mehriban Əliyeva Milli Dirçəliş Günü münasibətilə xalqı təbrik edib
17 Noyabr Milli Dirçəliş Günüdür!
Gürcüstan parlamentinin qarşısında növbəti aksiya
Mandatı təhvil ver, İqbal Məmmədov! - MƏKTUB
ABŞ Prezidenti Böyük Britaniyaya səfər edəcək
Nazir yeni rəis təyin etdi
Polis Akademiyasının kursantları bilik yarışına qatılıb
Abşeronda qəza: laboratoriya müdiri öldü
Gəncədə həyat yoldaşını qətlə yetirən şəxs saxlanıldı
“Prezident idarəçilik sisteminə yenilik gətirdi” - DEPUTATLARIN FİKİRLƏRİ
Natiq Cəfərli: “Ən ciddi korrupsiya büdcə vəsaitləri ilə bağlıdır”
Bu şəxslərə hər saat üçün 15 manat ödəniləcək - QƏRAR
Azərbaycanın yeni ombudsmanı kim olsun?
Almaniyada “mühacir alveri” əməliyyatı böyüyür - şok faktlar, ittihamlar...
Rəfail Piriyev deportasiya ediləcək
Gələn il ailə xərclərimiz artacaq – iki səbəb
"Türk Hava Yolları" 29 il əvvəl təyyarədə doğulmuş şəxsi işə götürüb
Yerevanda Rusiya səfirliyi qarşısında ETİRAZ
Prezident Bilal Əliyevə mənzil bağışladı
"YOL VERİN, QUDAM GƏLİR" - Azərbaycanda quda olan məmurlar - SİYAHI
Mühacir qalmaqalı Arif Hacılı ilə Mir Şahin Ağayevi üz-üzə qoydu - QALMAQAL
ADAU-da tələbələrə karyera planlamasına dair seminar keçirilib
“Fədayəyə oxumağı mən öyrətmişəm, nə danışdığını bilmir” – Tacir – VİDEO
Azərbaycanda istilik mövsümünə start verilir
Tahir Kərimli kimə ölüm hökmü çıxaracağına and içib? - Video
Baş prokuror Abşeron rayonunda vətəndaşları qəbul edib
Oqtay Şirəliyev niyə istefa vermədi? – İlginc səbəb...
Nazirlik bələdiyyə sədrini cərimələyib
ADAU-DA DEKANLIQ QALMAQALI - İnam Kərimov bu biabırçılığa nə deyəcək?
Deputat "talkuçka"lardakı anarxiyadan danışıdı: “Orada 100 milyonlarla vəsait vergidən yayındırılır”
Antikorrupsiya həbsləri başlayır - Prezidentin iradəsi..
Bakı daha bir möhtəşəm tədbirə ev sahibliyi edir
Mikayıl Cabbarov xəbərdarlıq etdi
ABŞ-da məktəbdə atışma olub, xəsarət alanlar var
Prezident İlham Əliyev Bilal Ərdoğanı qəbul edib
Aygün Kazımovanın həbsdəki qardaşı "azadlıq" istəyir - MÜRACİƏT
ADAU-da Aqrar İnkişaf Könüllüləri ilə görüş davam edir - Tədbir
Asim Mollazadə: “İcra strukturlarında yeni təfəkkürə malik gənclər lazımdır”
Erməni əsir üzr istədi: “Azərbaycanda cənnətdəyəm” – VİDEO
Bu gün Dünya dini liderlərinin II Bakı Sammiti başlayır
Rey Kərimoğlu Xətainin qazi icra başçısından danışdı
Ermənistan müharibədən də qorxulu fəlakətlə üz-üzə
Qalmaqallı iş adamı pulları götürüb ölkədən qaçdı
Məşhur aktrisa azərbaycanlı aktyorla eşq yaşayır?
Əvəz Zeynallının üzərindəki qadağa götürüldü - özü yazdı
BMT baş katibinin xüsusi nümayəndəsi Azərbaycana gəlib

Bütün xəbərlər

2019 - SARI QABAN NƏLƏR VƏD EDİR?
love HƏR ŞEY "QABAN" KİMİ OLACAQ
love DEMOKRATİYAYA DOĞRU BİR AZ DA İRƏLİLƏYƏCƏYİK...
am DİNAMİK İNKİŞAFIMIZ DAVAM EDƏCƏK
lol HEÇ VECİMƏ DƏ DEYİL
tongue AZƏRBAYCANDAN BAŞ GÖTÜRÜB QAÇACAĞAM
crying TRAMP NEFTİN QİYMƏTİNİ QALDIRMAĞA NAİL OLACAQ
what QARABAĞI GERİ ALACAĞIQ
wink SƏN SAYDIĞINI SAY, GÖR Kİ, FƏLƏK NƏ SAYACAQ
recourse DOLLAR 2 MANATDAN BAHA OLACAQ
angry ACLIQ, YOXSULLUQ GƏLİR
tongue ALLAH BİLİR OLACAĞI...

«    Noyabr 2019    »
BeÇaÇCaCŞB
 
1
2
3
4
5
6
7
8
9
10
11
12
13
14
15
16
17
18
19
20
21
22
23
24
25
26
27
28
29
30
 
        Ünvan: Bakı şəhəri, Mətbuat prospekti, 529-cu məhəllə, Azərbaycan nəşriyyatı, 1-ci mərtəbə.
© Müəllif hüquqları qorunur. Məlumatdan istifadə etdikdə istinad mütləqdir. Məlumat internet səhifələrində istifadə edildikdə müvafiq keçidin qoyulması mütləqdir.
Script time: [0.72325] initstartout [0.00021] initstartin [0.00146] calstart [0.04386] calend [0.00103] topnewsend [0.00816] rsssend [0.00000] ehgend [0.21237] tagsstart [0.00094] tag-initendin [0.00000] initendout [0.00001] weathend [0.00000] end [0.45517]