Bütün yenilikləri Facebook səhifənizdə izləyin. Yalnız "Bəyənirəm" edin.

07:24 - 25.01.2020  
Çin qarşısıalınmaz qüvvə və təhlükədirmi?
Tarix: 7-10-2019, 08:53 | Bölmə: Xəbərlər » Dünyada

Politoloq: "Çində iqtisadi geriləmə ABŞ-ın ona qarşı hərəkətə keçməsindən əvvəl başlayıb”

Çin qarşısıalınmaz qüvvə və təhlükədirmi?Rusiya Prezidenti Vladimir Putin bildirib ki, Çinin qarşısını almaq mümkün deyil. Soçidə keçirilən Valday Beynəlxalq Diskussiya Klubundak1ı çıxışında bu mövzuya toxunan Rusiya Kreml rəhbəri bildirib ki, Çinə mane olmağa çalışan yalnız özünə zərər verəcək: "Hər kimsə ona qarşı çıxsa, bu, destruktiv və zərərli olacaq”.

Putinin mesajı kimə yönəlib? Çinin qarşısıalınmaz qüvvəyə çevrilməsi fikri nə qədər realdır? Azərbaycanın Çinlə münasibətləri hansı səviyyədədir? Onların genişləndirilməsi Azərbaycan üçün hansı dividendlər  gətirə bilər?

Bu və digər suallarımıza politoloq Şahin Cəfərlidən cavab aldıq. Onun fikrincə, Putin o mənada haqlıdır ki, ABŞ Çinin inkişafının və beynəlxalq nüfuzunun artmasının qarşısını almaqda xeyli gecikib: "Qırx il əvvəl - Den Syaopin dövründə Çin dünyaya açıldıqdan və Nikson dövründə Vaşinqton bu ölkə ilə münasibətlərin inkişafına qərar verdikdən sonra Çinin inkişafında ABŞ-ın mühüm rolu olub. Əvvəl ABŞ-ın əsas məqsədi bu idi ki, Çin kommunizminin sovet kommunizmi ilə vəhdətini, bu iki nəhəng dövlətin müttəfiq olmasını, güclərini Qərbə qarşı birləşdirməsini əngəlləsin. Bu məqsədə nail olundu və SSRİ təkləndi. Sonralar isə ABŞ-da belə hesab edirdilər ki, Çin özünütəcriddən çıxıb, Qərblə yaxınlaşaraq bazar iqtisadiyyatına keçərsə və iqtisadi inkişafa nail olarsa, tədricən bu ölkənin siyasi transformasiyası da baş verə bilər. Yəni Çində sistemin yumşalması, demokratikləşməsi və bu ölkənin Qərbin dostuna çevrilməsi mümkün sayılırdı. Bu səbəblə, Çinin Qərbdən iqtisadi və texnoloji baxımdan dəhşətli geriliyini aradan qaldırmaq üçün hər yolu mübah saymasına və oyun qaydalarını pozmasına xeyli müddət göz yumuldu”.

Ş.Cəfərli bildirir ki,  Çinin texnoloji tərəqqiyə nail olmasında əvvəlcə casusluq (insan faktoru ilə), internet texnologiyaları və rəqəmsallaşmanın geniş yayılmasından  sonra isə haker hücumları vasitəsilə Qərbin texnoloji sirlərini oğurlaması, eləcə də Qərb və Yaponiya şirkətlərinin ölkədə faəliyyətinə icazə verməyin müqabilində onların öz texnologiyalarını və patentlərini yerli ortaqla (əslində Çin dövləti ilə) bölüşməsi şərtini irəli sürməsinin önəmli rol oynadığı inkarolunmaz həqiqətdir: "Bundan başqa, Çin öz şirkətlərinə ixrac subsidiyaları ayırmaq və digər addımlarla onlar üçün haqsız rəqabət mühiti yaradıb, nəticədə çinlilər Qərb bazarında ucuz və keyfiyyətli mal təklif edərək yerli şirkətləri sıxışdırıblar. Çin vaxtaşırı valyuta manipulyasiyaları həyata keçirərək yuanı dollar qarşısında ucuzlaşdırmaqla da öz ixracını stimullaşdırmaq metodundan yararlanıb. Çinin bazar iqtisadiyyatı prinsiplərinə uyğun gəlməməsinə və dövlət kapitalizmi bərqərar etməsinə baxmayaraq, ABŞ onun Dünya Ticarət Təşkilatına üzvlüyünə dəstək verib. Bütün bunların nəticəsində və əlbəttə ki, özünün nəhəng potensialını hərəkətə keçirməsi sayəsində Çin sürətlə inkişaf edib, ABŞ-ın böyük şirkətləri isə ucuz işçi qüvvəsi, aşağı vergilər, aşağı ekoloji standartlar və digər səbəblərdən istehsalı bu ölkəyə köçürüblər, nəticədə ABŞ-da bir çox sənaye müəssisələri bağlanıb, işsizlik və sosial gərginlik yaranıb”.

Çinin inkişafına dəstək verən Amerika nəzərdən qaçırmışdı ki, Çin Xalq Respublikası gənc dövlət olsa da, Çin zəngin mədəniyyətə və tarixi ənənələrə malik qədim sivilizasiyadır: "Çin uzun illər tarixi-fəlsəfi mirasından irəli gələn strateji təmkin siyasətinə üstünlük verərək öz ambisiyalarını ustalıqla gizlətməyə nail olub. 1"36 stratagema” (savaş hiyləsi) adlanan 3 min illik qədim Çin traktatı var, orada bildirilir ki, öz məqsədlərinə nail olmaq və düşmən qarşısında üstünlük qazanmaq üçün görünməyən, nəzərə çarpmayan taktiki gedişlərdən səbirlə, ardıcıl şəkildə istifadə etməlisən. Məşhur Çin mütəfəkkiri və strateqi Sun Tszı da "Savaş sənəti” traktatında bənzər metodları qeyd edib. S.Tszı düşmənlə açıq döyüşə girmədən ona qarşı üstünlük qurmağı məsləhət görür, "Böyük qüvvə ilə toqquşmadan qaçmaq qorxaqlıq yox, mürdiklikdir” deyir. Den Syaopin də buna uyğun olaraq məsləhət görmüşdü ki, öz gücümüzü gizlədək və əlverişli məqamı gözləyək. Lakin Si Tzsinpin hakimiyyətə gəldikdən sonra yavaş-yavaş bu strategiyadan kənara çıxmağa başladı. Yəqin ki, yoldaş Si sələfi D.Syaopinin dediyi əlverişli məqamın yetişdiyini və Qərb sivilizasiyasının tənəzzül mərhələsinə daxil olduğunu düşünür. Onun 2013-cü ildə irəli sürdüyü "Bir yol, bir kəmər” qlobal infrastruktur proyekti iqtisadi mahiyyətli olsa da, əslində geosiyası maraqlara xidmət edir. ABŞ-ın gec də olsa ayılıb Çinə qarşı tədbir görməyə başlamasında bu layihənin də rolu olduğu şübhəsizdir".

Amma Çində də vəziyyət ürəkaçan deyil

Politoloqun sözlərinə görə, hazırda ABŞ-ın səyləri ona yönəlib ki, Çinin yüksək texnologiyalar sahəsində liderliyinə imkan verməsin: "Çünki müasir texnologiyalar, süni zəka iqtisadi tərəqqinin əsas drayverinə çevrilməkdədir. ABŞ eyni zamanda öz korporasiyalarını Çindən çıxmağa sövq etməklə onların Çin şirkətləri ilə istehsalat əlaqələri zəncirini qırmağa çalışır. Hazırda ABŞ Çin malları üçün əsas istehlak bazarıdır və iki ölkə arasındakı qarşılıqlı ticarətdə Çinin xeyrinə 400 milyard dollara yaxın müsbət saldo var. Çin üçün Amerika bazarının alternativi hələlik yoxdur. Bu səbəblə Çin daxilində belə fikirlər səslənir ki, biz deyəsən, öz niyyətlərimizi büruzə verməkdə tələsmişik. Artıq Çin iqtisadiyyatının artım tempi aşağı düşməyə başlayıb və bunun  səbəblərindən  biri də Amerikanın yeni siyasəti və öz mili təhlükəsizlik strategiyasında Çini strateji rəqib elan etməsidir. 2018-si ilin yekunlarına əsasən Çində Ümumi Daxili Məhsulun artımı 6,6 faiz təşkil edib ki, bu, 1990-cı ildən bəri ən aşağı göstəricidir. 2019-ci ilin ilk 6 ayında isə artım 6,3 faiz təşkil edib. Müqayisə üçün qeyd edim ki, 2007-ci ildə Çində ÜDM artımı 14,2 faiz olmuşdu. İnvestisiyaların artımı da zəifləyir. Məsələn, 2011-ci ildə bu sahədə 31,8 faiz artım olmuşdusa, 2017-ci ildə bu rəqəm 7,2 faizə geriləyib. Bu rəqəmlər geriləmə trendinin ABŞ-ın Çinə qarşı yeni strategiyasından əvvəl başladığını göstərir. Ona görə də Qərb siyasi və akademik çevrələrində Çindəki siyasi sistemin iqtisadi tərəqqini tormozladığı və totalitar rejimin mövcud inkişaf səviyyəsindən daha artığına qadir olmadığı yönündə fikirlər yayılır. Daron Acemoğlu və Ceyms Robinsonun məşhur ”Millətlər niyə tənəzzül edir" kitabında da bu modelin (ekstraktiv) dayanıqlı olmadığı və böyük ehtimalla tənəzzülə səbəb olacağı bildirilir. Si Tszinpin dövründə Kommunist Partiyasının bütün sahələrdə, o cümlədən özəl sektorda ağırlığı daha da artıb, dövlətin iqtisadiyyat üzərində var olan nəzarəti daha da güclənib. Yoldaş Si şəxsiyyətə pərəstiş ənənəsini də dirçəldib, Konstitusiyanı dəyişdirərək özünün müddətsiz hakimiyyətinin önünü açıb və öz adını Konstitusiyaya daxil edib".

Ş.Cəfərli hesab edir ki, ABŞ-Çin ticarət müharibəsi bütün dünyanın, o cümlədən Rusiyanın iqtisadiyyatına mənfi təsir göstərir: "Çin və dünya iqtisadiyyatının inkişafındakı yavaşlama o deməkdir ki, xammala tələbat azalır, bu isə öz növbəsində xammalın ucuzlaşmasına səbəb olur. Rusiyanın əsas ixrac məhsulları isə xammaldır: neft, qaz və metallurgiya. Ona görə də Moskva ticarət müharibəsinin dərinləşməsində maraqlı deyil. Amma digər tərəfdən, Putin həm də Amerikaya mesaj verir ki, Vaşinqtonun indiki siyasəti Moskvanı Pekinlə yaxınlaşmağa məcbur edir və bu iki nəhəng dövlətin güclərini birləşdirməsi Qərb üçün yaxşı nəticələr verməz. Təsadüfi deyil ki, Avropa Birliyi bunu başa düşüb və Rusiya ilə yaxınlaşma kursu seçib. Əslində Tramp da bunu bilir və iqtidara gəldiyi gündən Rusiya ilə münasibətləri inkişaf etdirməyə çalışır, lakin ABŞ Konqresi və dövlət aparatı buna mane olur, onlar Putin rejimini cəzalandırmağın tərəfdarıdır”.

Azərbaycan-Çin münasibətlərindən nə gözləmək olar?

Qeyd edək ki, Azərbaycan son illərdə Çinlə iqtisadi-siyasi əlaqələri genişləndirməyə can atır. Öz ərazisində tranzit-logistik hab yaratmaqda olan Bakının bu habın aktiv işləməsində əsas gözləntisi Çindən Avropaya və əksinə daşınan yüklərin öz ərazisindən keçən marşruta cəlb olunmasıdır. Azərbaycan hökuməti Ələtdə yaratdığı Beynəlxalq Dəniz Limanı, formalaşdırılmaqda olan Azad İqtisadi Zona kimi proyektlərinin inkişafını məhz Çin məhsullarının daşınma həcminin artırılmasında görür. Bunun üçün Azərbaycan Çinin "Bir kəmər, bir yol” layihəsi çərçivəsində tətbiq olunan güzəştlərdən yararlanmaq istəyir. Bundan başqa, son vaxtlar Çin investisiyalarının ölkə iqtisadiyyatına cəlbi, Azərbaycanın kənd təsərrüfatı məhsullarının Çin bazarında tanıdılması istiqamətində də addımlar atılmaqdadır.

Ş.Cəfərli bildirir ki,  ölkəmiz "Bir kəmər, bir yol” strategiyası çərçivəsində bölgədə Çinin tərəfdaşlarından biridir: "Amma hələlik iki ölkə arasında ticarət dövriyyəsinin həcmi çox aşağıdır. Məsələn, 2018-ci ildə qarşılıqlı ticarət həcmi cəmi 1,3 milyard dollar təşkil edib. Üstəlik, Azərbaycan Çinə 1,7 milyard dollar investisiya yatırdığı halda, nəhəng Çinin bizim ölkəmizdəki sərmayəsinin həcmi komikdir - cəmi 800 milyon dollar. Siyasi əlaqələr normaldır və inkişaf edir, amma Çinin Ermənistanla da yaxşı münasibətləri var. Çin dövlətlərin ərazi bütövlüyü prinsipini dəstəkləyir, bu baxımdan Bakı ilə Pekinin mövqeləri üst-üstə düşür. Amma bununla yanaşı, Çin Qarabağ məsələsində tərəfsiz mövqe sərgiləməyə üstünlük verir və bu məsələyə müdaxilə etmir. Yaxın gələcəkdə Çinin mövqeyində radikal dəyişiklik olacağına şübhə edirəm”.

"Yeni Müsavat”

Xəbər 1145 dəfə oxunub






Oxşar xəbərlər

İranla ticarətə davam edən ölkələrə sanksiya gəlir
Soros yeni inqilaba hazırlaşır 1 milyardlıq ŞOK PLAN
"İlkinin vəziyyəti yaxşı deyil, onu "toka" verib, dözülməz işgəncələr ediblər" Vəkildən VİDEOAÇIQLAMA
Şok fakt! Əli Həsənovun “WikiLeaks” yazışmaları da üzə çıxdı
Renka: "Mərakeşdə məni ərəb qaçırmaq istəyirdi"
Mətbuat Şurasından ƏFV - bütün KİV-lər “qara siyahı”dan ÇIXARILDI
35 saylı DSK sədri istefa verdi
Qu quşu Əməkdar artistin əlini dişlədi
Azərbaycanda qadın üç dəfə zorla ərə verilib
Hafiz Hacıyev YAP-çı opponentini NİYƏ və necə təhqir edir? - VİDEO
Goranboyun Meşəli kəndində direktor Fəxrəddin Musayevin "AİLƏ MƏKTƏBİ" - FAKTLAR
Ermənilər atəşkəs rejimini 22 dəfə pozub
AŞ PA müşahidəçiləri Bakıda görüşlərə başladı
Ermənilərdən növbəti Qarabağ təxribatı - Şuşa qalası erməniləşdirilir...
Deputatlığa namizəd Əli Həsənovun "trol şəbəkəsi"ni ifşa etdi — ŞOK FAKTLAR
Gəncədə namizədliyinə maneələr yaradılan Müzadil Həsənov MÜRACİƏT YAYDI
İlham Əliyev Davosda İsveçrə Prezidenti ilə görüşüb
ADAU rektoruna şok İTTİHAM - İntihara bais olubmuş?
Afaq Aslanın biabırçı görüntüsü yayıldı: Qara bikinidə…
“Beşiktaş” Türkiyə kuboku ilə vidalaşıb
İraq prezidenti ölkədəki etirazlarda ölənlərdən danışıb
"Moskvaya zəng edərsiniz, yoxsa Pekinə?" - İlham Əliyev Davosda cavablandırdı
ABŞ-da atışma olub, ölən və yaralananlar var - FOTO
Hadı Rəcəbli seçicilərinin sayını montaj proqramı ilə “artırdı” - FOTOLAR
İlham Əliyev BƏYAN ETDİ! "Əhalinin etimad etdiyi şəxslər seçiləcək"
Putinin yeni təyin etdiyi nazirlər.. - biri qadındır
Qondarma rejim Qarabağda "seçki" keçirməyə hazırlaşır
İranlı general niyə Elçin Quliyevin barmağına üzük taxdı? – HƏRBİ-SİYASİ ANLAMI
Sumqayıtda ağır qəza, 1 ölü 4 yaralı - FOTOLAR
Azərbaycana ət idxalı azala bilər - səbəb
Xəzər dayazlaşır: su hara yox olur?
Məşhur idmançı sərxoş halda dava saldı, həbs edildi
Dünya Səhiyyə Təşkilatı sabaha təcili iclas çağırdı
Qəbələdə bu kişi qarın içində yatır - FOTO
Vilayət Eyvazovdan polislərə sərt XƏBƏRDARLIQ
Nə qədər pensiyaçımız var ? - Açıqlanıb
Tramp: "Hazırda ABŞ-da iqtisadi bum yaşanır"
Ölkə əhalisinin sayı açıqlanıb
Araz Ağalarov Rusiyanın yeni baş naziri haqda
İranın naziri üzr istəmək üçün Ukraynaya gəldi
ABŞ səfirliyinin yanına üç raket düşdü
Əsrin ən yaxşı filmi bəlli oldu
Gəncədə NİVA ağaca belə çırpılıb - ölümə səbəb olan OLAYDAN ŞOK GÖRÜNTÜLƏR
Şahzadə Harri Böyük Britaniyanı tərk edib
YUNESKO: Dünyada jurnalistlərə qarşı cinayətlərin 90%-i cəzasız qalır
Qəbələdə adı "Qırmızı Kitab"a düşən maralları satmaq istəyən şəxs saxlanılıb
DİN Zirəddinə cavab verdi: "..yəqin yuxuda görüb"
TƏRS SİLLƏ! "Qarabağı erməniyə peşkəş verənin yanındasız, yoxsa..."
Müğənni səhnədə çıxışı zamanı üzr istədi və öldü
Sammitdə Putini “itirən” Merkel və Makron çaş-baş qaldı (fotolar)
BBC-nin baş direktoru istefaya gedir
30 il keçsə belə, onlar həbs oluna BİLƏRLƏR
Diplomatın “DİPLOMAT”I... – Elmar Məmmədyarov tikinti maqnatıdır?!
Prezident Şəhidlər xiyabanını ziyarət edib
“Parlament idarəçiliyinə keçməliyik” – “İroniya edənlər özlərini buraxmışlardır”
20 Yanvar faciəsi ABŞ Konqresində yad olunub
Qanlı 20 Yanvar – Millətimin müstəqilliyə gedən yolu...
Şəhidlər xiyabanında 20 Yanvar faciəsinin ildönümü ilə bağlı hazırlıq işləri yekunlaşıb
Azərbaycan XİN: Sovet ordusu Azərbaycan xalqının müstəqillik əzmini qırmaq məqsədilə qırğın törətdi
Azərbaycanlı xanım jurnalist Türkiyədə vəfat etdi - FOTO
Kirayə mənzilin alınma MƏRHƏLƏLƏRİ
Hansı rayonlara nə qədər qar yağıb?
Tramp impiçment ittihamlarını qəti rədd edib
Yunus Səfərov nə istəyir və Elmar Vəliyev niyə güllələnib? - MESAJ
Nazir əmr imzaladı - "20 YANVAR"-a GÖRƏ
İnam Kərimov FAO-nun baş direktoru ilə görüşüb
Şəbnəm necə də cazibədardır – FOTOLAR
Bakıda mikroavtobus piyadanı vuraraq öldürüb
Kəndə hücum edən ac canavarlar iti parçaladı
İkram Rəhimov koloniyada hüquqlarının pozulmasından şikayət edib

Bütün xəbərlər

2020 - SİÇAN İLİ NƏLƏR VƏD EDİR?
love HƏR ŞEY "SİÇAN" KİMİ OLACAQ
love DEMOKRATİYAYA DOĞRU BİR AZ DA İRƏLİLƏYƏCƏYİK...
am DİNAMİK İNKİŞAFIMIZ DAVAM EDƏCƏK
lol HEÇ VECİMƏ DƏ DEYİL
tongue AZƏRBAYCANDAN BAŞ GÖTÜRÜB QAÇACAĞAM
crying TRAMP NEFTİN QİYMƏTİNİ QALDIRMAĞA NAİL OLACAQ
what QARABAĞI GERİ ALACAĞIQ
wink SƏN SAYDIĞINI SAY, GÖR Kİ, FƏLƏK NƏ SAYACAQ
recourse DOLLAR 2 MANATDAN BAHA OLACAQ
angry ACLIQ, YOXSULLUQ GƏLİR
tongue ALLAH BİLİR OLACAĞI...

«    Yanvar 2020    »
BeÇaÇCaCŞB
 
1
2
3
4
5
6
7
8
9
10
11
12
13
14
15
16
17
18
19
20
21
22
23
24
25
26
27
28
29
30
31
 
        Ünvan: Bakı şəhəri, Mətbuat prospekti, 529-cu məhəllə, Azərbaycan nəşriyyatı, 1-ci mərtəbə.
© Müəllif hüquqları qorunur. Məlumatdan istifadə etdikdə istinad mütləqdir. Məlumat internet səhifələrində istifadə edildikdə müvafiq keçidin qoyulması mütləqdir.
Script time: [0.32494] initstartout [0.00018] initstartin [0.00068] calstart [0.00914] calend [0.00053] topnewsend [0.00404] rsssend [0.00000] ehgend [0.05025] tagsstart [0.00067] tag-initendin [0.00000] initendout [0.00001] weathend [0.00000] end [0.25940]