Bütün yenilikləri Facebook səhifənizdə izləyin. Yalnız "Bəyənirəm" edin.

16:04 - 18.09.2019  
Demokratik idarəetməyə keçid Azərbaycanda prioritetdir
Tarix: 20-09-2017, 07:13 | Bölmə: ---

Tam hüquqi dövlət və vətəndaş cəmiyyəti istəyiriksə...

Vətəndaş cəmiyyətinin inkişafı üçün dövlətdə demokratik idarəetmənin formalaşması vacibdir. Demokratik idarəetmə olmadan vətəndaş münasibətlərini inkişaf etdirmək, insan hüquq və azadlıqlarına hörməti təmin etmək, ədalətli qanunların yaranmasına və həyata keçirilməsinə nail olmaq mümkün deyil. Buna görə də hər bir cəmiyyətdə demokratikləşmənin təmin edilməsi üçün ilk növbədə dövlətdə demokratik idarəetmə olmalıdır.

Demokratik idarəetmə sistemi xalqın hakimiyyətin mənbəyi kimi tanınmasına və çoxluğun iradəsinə əsaslanmaqla, ona dövlət işlərində iştirak hüququ verir, habelə vətəndaşları real hüquq və azadlıqlarla təmin edir. Bu idarəetmə sistemi idarəetmə qərarlarının qəbuluna kollektivin geniş miqyasda cəlb olunmasını, yaradıcı özünüidarəetməni və hakimiyyət səlahiyyətlərinin həvalə olunmasını nəzərdə tutur.

Demokratik dövlət insanların birgə fəaliyyətinin təşkili və tənzimlənməsinin mühüm şərti, onların qarşılıqlı münasibətlərinin qaydaya salınmasının, cəmiyyətdə nizam-intizamın və sabitliyin başlıca təminatçısıdır. Demokratik inkişaf yolu seçən dövlətlərin mütləq əksəriyyətində ictimai-siyasi sabitliyin möhkəm təmələ söykənməsi, yüksək maddi rifah halı, vətəndaş-cəmiyyət münasibətlərinin ahəngdarlığı, şəxsiyyətin mənafelərinin, hüquq və azadlıqlarının maksimum səviyyədə qorunması, qanunun aliliyi prinsipinə bütün səviyyələrdə əməl olunması təmin edilib.

Hüquqi dövlət quruculuğu üçün də demokratik idarəetmə vacibdir. Ümumi hüquqda hüquqi dövlət prinsipi idarə olunanların azadlıqlarının təminatı vasitəsi kimi qəbul edilir. Bu məqsəd üçün demokratik idarəetmə də hüquqi dövlətin reallaşması şərtidir. Siyasət və ümumi hüquq tarixi göstərir ki, idarə olunanların dövlət idarəsində iştirak etmədikləri şəraitdə liberal recimin qurulması mümkün olmayıb. Xalqın birbaşa və ya dolayı qərar vermə prosesinə qatılması, yəni iqtidarın demokratikləşməsi, azadlığın reallaşması üçün "labüd şərt” mahiyətini alıb.

"Demokratiya” anlayışının mahiyyətində də əslində söhbət idarəetmədən gedir. Müasir demokratiya idarə olunanların (vətəndaşların) elə bir idarəetmə formasıdır ki, burada vətəndaşların seçilmiş nümayəndələri, rəqabət və işbirliyi yolu ilə dolayı olaraq ictimai sahədə iştirak edirlər.

Demokratiyanın tərifi mövzusunda bir çox rəy və fikir irəli sürülüb. Bunlar demokratiya barədə əsas fikir və düşüncələrin təhrif olunmasına səbəb olan fikir axımları olub. Tərifi və ya üsulundan asılı olmayaraq, demokratiyanın məqsədi təkdir, o da azadlığın təmin olunmasıdır. Bunun əksini iddia etmək çətindir.
Demokratiyanı reallaşdırma vasitələri dəyişdikcə və inkişaf etdikcə demokratiyanın tərifi də dəyişəcək. Bu idarə formasının birbaşa xalq tərəfindən olmasa da, "xalq üçün” olması şərtdir. Adi hallarda bəlkə xalq iqtidara qatılmır, qərar vermə prosesinə təsir göstərmir, lakin bu yola əl atmaq istədiyi vaxt əli qolu bağlıdırsa, demokratiyadan danışmaq yersizdir. Bunu reallaşdıracaq olan rejimlər həm qanunlarla, həm adətlərlə, həm də nəzarət mexanizmi ilə azadlıqlara təminat verməlidir. Digər tərəfdən, təmin edilməli olan azadlıq çox-luğun deyil, maksimum sayda şəxsin azadlığıdır. Yəni siyasi cəmiyyətin bütün təbəqələrinin könüllü şəkildə uzlaşdırılmasıdır.

Demokratik adətlərə gəlincə, onların olmadığı cəmiyyətdə qanunların təkbaşına təsirli olmayacağını qeyd etməliyik. Bu adətlərin necə bərqərar ola-cağı isə cəmiyyətin böyük və ya təsirli qisminin demokratiyaya olan inancına bağlıdır. Nəzarət mexanizmi də, sadəcə, idarəçi şəxslər üzərində deyil, idarə edən çoxluğun nəzarətini də əhatə etməlidir. Burada, sadəcə, inzibati hüquqi aktların qanunlara uyğunluğu deyil, eyni zamanda "çoxluğun” çıxardığı qanunlar üzərində konstitusional nəzarət də önəmlidir.

Azərbaycanda dövlətçiliyinin mahiyyəti Konstitutsiyada öz əksini tapıb. Dövlətimiz "suveren, müstəqil, hüquqi, demokratik, dünyəvi” kimi ən vacib xüsusiyyətlərini əks etdirir.

Azərbaycan hakimiyyət bölgüsü və qanunun aliliyi prinsipinə əsaslanan müasir demokratik dövlətin əsasını təşkil edən institutsional sistemin və onun bir çox elementlərinin yaradılması sahəsində kifayət qədər təcrübə toplayıb. Demək olar ki, Azərbaycanda bütövlükdə demokratik dövlət quruculuğunun ilk mərhələsi başa çatıb. Ölkədə demokratik sistemin yaradılmasının əsası qoyululub ki, onun da başlıca prinsipləri Konstitusiyada öz əksini tapıb.
Ölkədə prezident idarəçilik üsulu ilə respublika modeli çərçivəsində əsas demokratik institular alternativ demokratik seçkilər əsasında formalaşdırılan nümayəndəli orqanlar, qanunverici orqan qarşısında hesabat verən icra hakimiyyəti var. İnstitutsional baxımdan müstəqil məhkəmə orqanları yaradılıb, yerli özünüidarəetmə orqanlarının formalaşdırılması prosesinə başlanılıb. Respublikada hakimiyyət institutlarının islahatları ilə yanaşı, eyni zamanda, dövlət qulluğu sisteminin islahatları həyata keçirilir ki, buna da dövlət idarəetmə sisteminin vacib elementi kimi baxılır.

Lakin bu, heç də o demək deyil ki, yeni dövlətçiliyin institutsional sisteminin yaradılması tamamilə başa çatdırılıb və onun yerli şəraitə uyğun optimal formaları artıq tapılıb. Bu proses davam edir və özünün yeni mərhələsinə keçir ki, bu da artıq struktur islahatlarının həyata keçirilməsi, genişlənməsini, idarəetmə prossesinin təşkilinin daha səmərəli formalarının axtarılıb tapilması ilə bağlı vəzifələri qarşıya qoyur.

Bundan başqa, digər demokratik dövlətlər kimi Azərbaycanda islahatların gedişində iqtisadi, sosial, mədəni qloballaşma ilə bağlı inkişaf prosesində yaranan yeni problemlərlə qarşılaşır ki, bu da dövlət idarəçiliyinin səmərəliliyinə qarşı irəli sürülən tələbləri daha kəskin şəkildə qarşıya qoyur.

Azərbaycanın dövlət müstəqilliyini əldə etdiyi gündən indiyə qədərki dövrü dövlət idarəçiliyinin inkişafi baxımından bir neçə mərhələyə ayırmaq olar.
1991-1993-cu illər birinci inkişaf dövrüdür. Azərbaycan dövlət müstəqilliyini əldə etdiyi ilk dövrlərdə ölkədə mövcud olan gərgin ictimai-siyasi vəziyyət, hakimiyyət uğrunda mübarizənin güclənməsi, Ermənistanin Azərbaycana birbaşa təcavüzü, 1 milyon nəfərdən çox qaçqın və məcburi köçkünün olması, nəqliyyat blokadası, iqtisadi əlaqələrin qırilması, inflyasiya, əhalinin əmanətlərinin qiymətdən düşməsi, maliyyə-bank sisteminin iflası cəmiyyəti bürümuş siyasi və iqtisadi böhranı sürətləndirir, sosial gərginliyin artmasına səbəb olurdu. Səriştəsizliklə əlaqədar olaraq dövlət idarəetmə orqanları onların üzərinə qoyulan vəzifələrin öhtəsindən gələ bilmir,çox vaxt yeni iqtisadi və siyasi şəraitdə öz funksiyyalarını həyata keçirməyə hazır olmurdu.

1994-1995-ci illərdə əvvəlki dövrdə idarəetmədə yaranan vəziyyəti düzəltmək üçün yalnız dövlət hakimiyyətinin radikal şəkildə gücləndirilməsindən sosial, iqtisadi və siyasi proseslərin dövlət tənzimlənməsinin genişləndirilməsindən ibarət idi. Bu vəziyyəti yalnız dövlət hakimiyyətinin potensialının kəskin surətdə artırılması yolu ilə aradan qaldırmaq mümkün idi. Bunun üçün hakimiyyətin bütün qollarının, xüsusilə də icra hakimiyyətinin qanun çərçivəsində gücləndirilməsin böyük əhəmiyyət kəsb edirdi ki, bu da hər şeydən əvvəl dövlət idarəetməsini məqsədlərinin müəyyənləşdirilməsinin, ümumi təşkilinin, tənzimləmə və əlaqələndirmə mexanizmlərinin, vahid nəzarət sisteminin hərtərəfli və tədricən yaxşılaşdırılması yolu ilə ölkədə idarəolunanlığın bərpasını və ölkədə dövlət idarəolunanlığının bərpasını nəzərdə tuturdu.

Bu dövrdə iqtisadi böhranın dağıdıcı təsirlərinin qarşısının alınması, maliyyə-bank sisteminin tənəzzülünün və inflyasiya prosesinin dayandırılması üçün pul-kredit siyasəti çərçivəsində səmərəli tədbirlərin görülməsi, respublikada ictimai-siyasi sabitliyin yaradılması, Azərbaycan problemlərinin dünya ictimaiyyətinə çatdırılması ilə bağlı informasiya blokadasının yarılması və Azərbaycanın beynəlxalq aləmdə nüfuzunun artırılması sahəsində təsirli tədbirlərin görülməsi, "Əsrin müqaviləsi”nin imzalanması və s. kimi məsələlər məhz bu dövrdə dövlət idarəçiliyi sahəsində görülmüş işlər haqqında təsəvvür əldə etməyə imkan verir.

1998-ci ilin sonuna kimi həyata keçirilən tədbirlər sayəsində iqtisadi islahatların reallaşdırılması prosesini tənzimləyən 150-dən yuxarı qanun, ölkə prezidentinin yüzlərlə fərman və sərəncamları, digər normativ-hüquqi aktlar qəbul olunub.

Azərbaycanda bazar münasibətlərinə keçid təşkil edildi. Bazar iqtisadiyyatının əsasını sahibkarlıq fəaliyyəti təşkil edir ki, onun da formalaşması və inkişafı dövlətin başlıca sosial vəzifəsi hesab olunur. Bu illərdə respublikamızda azad sahibkarlığın bütünformalarının və biznes fəaliyyətinin qərarlaşması və inkişafını təmin etmək üçün bir sıra qanunlar və hüquqi-normativ aktlar qəbul edilib, sahibkarlığın hüquqi-iqtisadi bazası yaradılıb.

İdarəetmədə islahatların digər mühüm mərhələsi 1998-ci ildən başlayır. 1998-ci ilin sonunda Azərbaycanda dövlət idarəetmə sistemində islahatlar aparılması üzrə dövlət komissiyasının yaradılması haqqında Prezident Fərmanı olub. İdarəetmədə islahatlar 2004-cü ilə qədər sürətlə aparılıb. Bu müddətdə idarəçilik sisteminin təkmilləşdirilməsi və mərkəzi icra orqanlarının struktur dəyişikliklərin aparılması barəsində 30-dan çox fərman, 20-dən çox sərəncam imzalanıb. Təkcə 2001-ci ildə 7 yeni nazirlik və idarə yaradılıb.

İdarəetmə sahəsində aparılan islahatlar sonrakı illərdə də davam etdirilib. İslahatların əsas məqsədi olan demokratik idarəetmənin formalaşması üçün artıq güclü zəmin var. İllər ötdükcə vətəndaşların idarəetmə prosesində iştirakı, qərarların qəbuluna təsiri daha qabarıq şəkildə görünür. /Vasif CƏFƏROV/

 

Demokratik.Az

Xəbər 2437 dəfə oxunub






Oxşar xəbərlər

Nazir direktoru işdən çıxardı
DTX Rəşad Atakişiyevin ailəsinin müraciətini araşdırır
Bu gün Milli Musiqi Günüdür
Səudiyyə hücumların qarşısında niyə ACİZ QALDI?
ABŞ İrana cavab zərbəsi endirməyi təklif edib!
Gülnarə Kərimova yoxa çıxıb
“Harya eydirsən, ayə”ni bəyənirdin axı, a bəy...
Müxalifətin bitməyən “ana” qovğası
Bakıda Fukusima kimi “qəza” - yaponlar Abutalıbova demişdilər ki...
TƏDBİR! Mətbuat Klubu öz işini bərpa edir - VİDEO
Vaqif Əsədov "1 manatlıq" taksilərdən danışdı
Azərbaycanda kredit təşkilatı satılıb
Nikol Paşinyan ABŞ-a səfərə gedir
Salyan-Şirvan yolunun yenidən qurulmasıyla bağlı prezidentə təşəkkür - VİDEO
Qabuniya Putini niyə söydüyünü açıqladı
Bakı sakini polis əməkdaşlarını da yandırmaq istədi
İTV-nin direktoru robota müsahibə verdi - Video
Zöhrə Abdullayeva oğlunun ölümündən sonra ilk dəfə efirdə belə danışdı
“Tək yatır, əri yoxdu…” - Hadisəyə söz atdı
Bakıda arvadını yandırmaq istədi - tutuldu
Pentaqon Trampı təkzib edib
Gənc Tamaşaçılar Teatrının tavanı çöküb
Milli Şuranın mitinq oyununun pərdəarxası - sensasion iddialar
BMT Baş Assambleyasının 74-cü sessiyası başlayır
Əflatun Amaşov ÜMŞA-nın sədrinin birinci müavini seçildi
Bakının xilas gününü işğal kimi qələmə verənlər var (?!)
Qubanın icra başçısı 700 bal toplayanlara maşın verəcək
Aytəkin Alxaslı "100 illik” medalı ilə təltif edilib
Rus məmur Naftalanda "şokolad"a girdiyi üçün işdən qovulacaq
Qəzet bir hərf səhvi ilə Stalinə “qavnokomanduyuşi” yazdı, güllələnmə aldı
Bədii gimnastika üzrə dünya çempionatı Bakıda keçirilir - Prezident və xanımı açılışda
Türkiyənin Vitse-prezidentinin Azərbaycana rəsmi səfəri başa çatıb
Ukrayna müdafiə xərclərini 10 milyard dollara çatdıracaq
Tramp İranı hədələyib
Vilayət Eyvazov: “..cinayətlərin sayı azalıb”
General Vaqif Axundovun AD GÜNÜNƏ - TƏBRİK!
Azərbaycan Ordusunun genişmiqyaslı təlimləri başlayıb
İlham Əliyev və xanımı 300 saylı məktəbin açılışda
Şumaxer müalicə kursundan sonra Fransanı tərk edib
Neftin dünya bazarında qiymətləri 19% bahalaşıb
Azərbaycanda yeni dərs ili başlayıb
Mübariz İbrahimovun ev muzeyi tamamlanmaq üzrədir - VİDEO
Ruhani Türkiyəyə getdi
Zakir Həsənov müharibə ANONSU edib
Qaxda 17 yaşlı oğlan bıcaqlanıb
Zakir Həsənov MİQ-29 qəzasından danışdı
"Kasıblamış" Vidadi Zeynalovun Türkiyədəki əmlaklarının SİYAHISI
Tünisdə prezident seçkilərində səsvermə bitib
Əli Həsənov Nuru paşadan yazdı - "Fateh komandan.."
Eynşteynin nisbilik nəzəriyyəsi sübut olundu
Təəssüf ki, axmaqlıq onu gəzdirənə əzab vermir…
Bakı erməni-bolşevik işğalından necə azad edildi
"15 sentyabr PAYTAXT günü elan olunmalıdır!" - Qulu Məhərrəmli
Nazilə əri ilə şəklini paylaşdı - müzakirəyə səbəb oldu
Prezident Bilik Günü münasibətilə "Facebook"da paylaşım edib
101 il öncə - Bugün Bakının azad olunduğu gündür
Rəşid Behbudovun sirli ölümü: “Məni aradan götürəcəklər” - TARİX
İlham Əliyev iki yeni səfirin etimadnaməsini qəbul edib
Mehriban Əliyeva Şamaxı Cümə məscidində - FOTOLAR
Güləşçimiz dünya çempionatında finala çıxıb
Evlərin qiymətində bahalaşma davam edir
Kürd siyasətçi: "PKK böyük qırğınlar törədə bilər"
Azərbaycan Qarabağla bağlı diplomatik hücuma keçdi
Baş Prokurorluqdan Firudin Ələkbərli ilə bağlı açıqlama
Gələn il dövlət büdcəmiz nə qədər olacaq ? - RƏSMİ
Mingəçevir su anbarı və onun təhlükəsizliyi - ANALİZ
“Sami Yusif mahnıya bəsit yanaşıb" - Analiz
Adam oğurlayaraq işgəncə verən idmançımız barədə FAKTLAR
Putin Dağıstan səfərində müsəlmanlarla araq içdi – “İmamların 3-də…” -VİDEO
AİLƏSİ ONU AXTARIR

Bütün xəbərlər

2019 - SARI QABAN NƏLƏR VƏD EDİR?
love HƏR ŞEY "QABAN" KİMİ OLACAQ
love DEMOKRATİYAYA DOĞRU BİR AZ DA İRƏLİLƏYƏCƏYİK...
am DİNAMİK İNKİŞAFIMIZ DAVAM EDƏCƏK
lol HEÇ VECİMƏ DƏ DEYİL
tongue AZƏRBAYCANDAN BAŞ GÖTÜRÜB QAÇACAĞAM
crying TRAMP NEFTİN QİYMƏTİNİ QALDIRMAĞA NAİL OLACAQ
what QARABAĞI GERİ ALACAĞIQ
wink SƏN SAYDIĞINI SAY, GÖR Kİ, FƏLƏK NƏ SAYACAQ
recourse DOLLAR 2 MANATDAN BAHA OLACAQ
angry ACLIQ, YOXSULLUQ GƏLİR
tongue ALLAH BİLİR OLACAĞI...

«    Sentyabr 2019    »
BeÇaÇCaCŞB
 
1
2
3
4
5
6
7
8
9
10
11
12
13
14
15
16
17
18
19
20
21
22
23
24
25
26
27
28
29
30
 
        Ünvan: Bakı şəhəri, Mətbuat prospekti, 529-cu məhəllə, Azərbaycan nəşriyyatı, 1-ci mərtəbə.
© Müəllif hüquqları qorunur. Məlumatdan istifadə etdikdə istinad mütləqdir. Məlumat internet səhifələrində istifadə edildikdə müvafiq keçidin qoyulması mütləqdir.
Script time: [0.38672] initstartout [0.00022] initstartin [0.00108] calstart [0.01265] calend [0.00076] topnewsend [0.00612] rsssend [0.00000] ehgend [0.00869] tagsstart [0.00086] tag-initendin [0.00000] initendout [0.00001] weathend [0.00000] end [0.35630]